Γράφει ο Στέλιος Βαβάκας
Λιβύη είναι μία χώρα η οποία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι που συνδέει την υποσαχάρια Αφρική με την Μεσόγειο και αποτελεί ένα σημαντικό σημείο διέλευσης προς την Ευρώπη, η οποία επηρεάζεται σημαντικά από τις μεταναστευτικές ροές που παρατηρούνται στην ευρύτερη περιοχή, τόσο από την Λιβύη μέσω θαλάσσης, όσο και μέσω εδάφους από την Τουρκία. Η αποσταθεροποίηση της Λιβύης, το ζήτημα νομιμοποίησης που έχει δημιουργηθεί, ο κατακερματισμός της εξουσίας σε συνδυασμό με την δράση τοπικών και περιφερειακών δρώντων που ‘’γεμίζουν’’ αυτό το κενό ισχύος δημιουργούν ένα νέο πεδίο ανταγωνισμού μέσα από το οποίο επωφελείται το διεθνές εγκληματικό δίκτυο διότι παρατηρείται μία περιφερειοποίηση της εξουσίας, η οποία επιβραδύνει ή και παραλύει το κράτος δικαίου και την ασφάλεια των πολιτών προς όφελος τοπικών και φυλετικών δρώντων (S.Y. Aslan, 2025). Στην συγκεκριμένη ανάλυση αρχικά θα ορίσουμε την έννοια της διακίνησης προσώπων όπως ορίζεται από το διεθνές δίκαιο, έπειτα θα εξετάσουμε την δράση των δικτύων στην Λιβύη και την διασύνδεση τους με το μεταναστευτικό και τέλος θα αναλυθούν οι επιπτώσεις που έχει η διακίνηση προσώπων τόσο για τα άτομα, όσο και για τις χώρες υποδοχής.
Δεκατέσσερα χρόνια μετά από την πτώση του Καντάφι, η Λιβύη συνεχίζει να βρίσκεται σε μία κατακερματισμένη κατάσταση, με την κυβέρνηση εθνικής ενότητας στην Τρίπολη και την de facto κυβέρνηση της ανατολικής Λιβύης της εθνικής σταθερότητας. Η κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης στην Τρίπολη αναγνωρίζεται επισήμως από τον ΟΗΕ. Παρόλες τις προσπάθειες για διεξαγωγή εκλογών, οι συζητήσεις βρίσκονται σε αδιέξοδο ακόμη και σήμερα, κάτι που δίνει μία νέα ώθηση στα διεθνή εγκληματικά δίκτυα. Αυτές οι συγκυρίες είναι ευνοϊκές και για τις πολιτοφυλακές διότι ενισχύουν τοπικά την εξουσία τους λόγω αυτής της αδυναμίας του κράτους να επιβάλλει την τάξη και διαμορφώνεται μία εξουσία που βασίζεται σε τοπικό επίπεδο (Al-Dayel et al., 2021) (B.Jegede, 2025) (US Department of State, 2025).
Το Πρωτόκολλο για την Πρόληψη, Καταστολή και Τιμωρία της Διακίνησης Προσώπων, Ιδιαίτερα Γυναικών και Παιδιών, που συμπληρώνει την Σύμβαση του ΟΗΕ κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος, ορίζει την έννοια της διακίνησης προσώπων, γνωστή και ως trafficking, ως ‘’η στρατολόγηση, μεταφορά, μετακίνηση, παροχή καταλύματος ή η υποδοχή προσώπων, με την απειλή ή χρήση βίας ή άλλων μορφών εξαναγκασμού, με απαγωγή, εξαπάτηση, παραπλάνηση, κατάχρηση εξουσίας ή ευάλωτης θέσης ή με παροχή ή αποδοχή χρημάτων ή ωφελημάτων για να επιτευχθεί η συγκατάθεση του προσώπου, με σκοπό την εκμετάλλευση. Η εκμετάλλευση περιλαμβάνει, τουλάχιστον, την εκμετάλλευση της πορνείας άλλων ή άλλες μορφές γενετήσιας εκμετάλλευσης, την αναγκαστική εργασία ή παροχή υπηρεσιών, την δουλεία ή πρακτικές παρόμοιες με την δουλεία, την υποτέλεια ή την αφαίρεση οργάνων’’ (ΦΕΚ Α’ 158/20.9.2010 , σελ. 3310, 3315).
Στην ίδια Σύμβαση του ΟΗΕ υπάρχει και το Πρωτόκολλο της Λαθραίας Διακίνησης Μεταναστών από την Γη, την Θάλασσα και τον Αέρα στο οποίο ορίζεται η Λαθραία Διακίνηση Μεταναστών ως η επίτευξη της παράνομης εισόδου ενός προσώπου σε ένα Κράτος Μέρος, του οποίου το πρόσωπο αυτό δεν είναι υπήκοος ή μόνιμος κάτοικος, με τον σκοπό απόκτησης αμέσως ή εμμέσως ενός οικονομικού ή άλλου υλικού οφέλους. Η παράνομη είσοδος ορίζεται η διέλευση των συνόρων χωρίς συμμόρφωση προς τις απαραίτητες προϋποθέσεις νόμιμης εισόδου στο Κράτος υποδοχής.
Όπως παρατηρείται λοιπόν, με τους παραπάνω ορισμούς, οι δύο έννοιες διαπλέκονται και συμβιώνουν στο διεθνές ρυθμιστικό πλαίσιο (Wirtz, 2025) . Και οι δύο ορισμοί αφορούν την μεταφορά του προσώπου από το ένα μέρος στο άλλο. Τι γίνεται όμως όταν για παράδειγμα μετανάστες από την Ερυθραία γνωρίζουν τους κινδύνους του ταξιδιού τους προς το Σουδάν και κατ’ επέκταση την Λιβύη, αλλά αποφασίζουν με την θέληση τους να ρισκάρουν την ζωή τους με σκοπό να ξεπεράσουν τις δυσμενείς συγκυρίες που διατρέχουν στην πατρίδα τους και εν συνεχεία πέφτουν θύματα εμπορίας προσώπων (Van Reisen & Mawere, 2017).
Η διαφορά των δύο εννοιών έγκειται στην συγκατάθεση των θυμάτων, καθώς και την γνώση σε σχέση με τα δίκτυα στα οποία εισέρχονται. Στην λαθραία διακίνηση προσώπων δεν είναι υπαρκτές οι έννοιες του εξαναγκασμού, της υποδούλωσης, της βίας ή του βασανισμού, ενώ στην εμπορία ανθρώπων είναι υπαρκτές με σκοπό την εκμετάλλευση. Φυσικά, η λαθραία μετακίνηση μεταναστών μπορεί να μετατραπεί σε εμπορία ανθρώπων, και μάλιστα το εμπόριο ανθρώπων μπορεί να υπάρξει και στο εσωτερικό μιας χώρας (Wirtz, 2025, p.160).
Στις αρχές του 2000, η Λιβύη είχε ανθίσει σημαντικά οικονομικά, και επί Καντάφι είχαν δημιουργηθεί ήδη δίκτυα λαθραίας διακίνησης όπως στο Χαρτούμ του Σουδάν, την Άντις Αμπέμπα της Αιθιοπίας, το Ναϊρόμπι της Κένυας και την Ασμάρα της Ερυθραίας και είχαν αναπτυχθεί σημαντικά από το 2006 (Husken 2017) (Micallef 2017) (Wirtz, 2025). Μετά το 2007 η βίζα ήταν υποχρεωτική στην Λιβύη και το 2010 θεσπίστηκε νόμος σύμφωνα με τον οποίο οι παράτυποι μετανάστες καταδικάζονταν σε καταναγκαστική εργασία στην φυλακή ή με πρόστιμο 1000 λιβυκών δηναρίων πριν την απέλαση τους από την Λιβύη. Από το 2009 παρατηρείται η διασύνδεση των διακινητών με τις μονάδες αποκατάστασης της τάξης στην Λιβύη (Human Rights Watch, 2009, p.53-57).
Το καθεστώς Καντάφι μάλιστα χρησιμοποιούσε το μεταναστευτικό ως μοχλό πίεσης απέναντι στην Ευρώπη, ιδιαίτερα μετά την εμπλοκή των Ηνωμένων Εθνών και του ΝΑΤΟ. Με την πτώση του Καντάφι οι επιθέσεις εναντίον πολιτών αυξήθηκαν με αποτέλεσμα πάρα πολλοί Λίβυοι και αλλοδαποί να εγκαταλείψουν την χώρα. Εν συνεχεία, το κράτος δικαίου κατέρρευσε και ακολούθησε μία συστηματική παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Είναι σημαντικό να αναφερθει ότι η Λιβύη δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων ούτε έχει υπογράψει το Πρωτόκολλο του 1967. Τα συγκεκριμένα ρυθμιστικά κείμενα ορίζουν την έννοια του πρόσφυγα και καθορίζουν τα δικαιώματα των προσφύγων. Επιπλέον, δεν υπάρχει επίσημο πλαίσιο για την είσοδο, την προστασία ή την ευημερία των αιτούντων ασύλου ή των προσφύγων. Μετά την συμφωνία του 2010, η παράνομη είσοδος στην Λιβύη χωρίς επίσημη άδεια τιμωρείται με πρόστιμο και καταναγκαστική εργασία αόριστης διάρκειας. Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες χωρίς βίζα υπάρχει η περίπτωση να συλληφθούν και να καταλήξουν σε κέντρα κράτησης και δεν υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές για την διάρκεια της κράτησης ή τις προϋποθέσεις αποφυλάκισης (Wirtz, 2025).Ταυτοχρόνως, οι τοπικές ομάδες που αναπτύχθηκαν σε αυτό το κενό ισχύος δημιούργησαν μία οικονομία πολέμου και το σημείο σύγκρουσης είναι οι διαδρομές λαθρεμπορίου, οι υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου, συνοριακοί σταθμοί, υποδομές μεταφορών και σημεία εισαγωγών-εξαγωγών (Wirtz, 2025). Η λαθραία διακίνηση και το εμπόριο ανθρώπων αποτελεί μόνο ένα μέρος αυτής της οικονομίας μαζί με τα όπλα, τα ναρκωτικά και τα λαθραία εμπορεύματα (Shaw and Mangan, 2014). Μάλιστα, το 2016 τα έσοδα από το εμπόριο ανθρώπων ανήλθαν 978 εκατομμύρια δολάρια δολάρια ΗΠΑ, κάτι που αντιστοιχεί στο 3,4% του ΑΕΠ της Λιβύης το 2015 (Eaton, 2018).
Επιπλέον, η Λιβύη διαθέτει πολλαπλούς δρώντες εντός της επικράτειας της. Οι νοτιοανατολικές περιοχές της Λιβύης ελέγχονται από τους Toubou που συνορεύουν με το Σουδάν και την Αίγυπτο, ενώ η δυτική πλευρά της Λιβύης κοντά στα σύνορα της Αλγερίας και του Νίγηρα ελέγχεται από μία άλλη φυλετική ομάδα που λέγεται Tuareg. Η ανατολική Λιβύη και η περιοχή του Fezzan είναι υπό τον έλεγχο των Libyan Arab Armed Forces (LAAF), που έχουν σταθερά δομημένες και σταθερές περιοχές εγκληματικής δραστηριότητας, ενώ η δυτική Λιβύη έχει πιο κατακερματισμένη δραστηριότητα στην δυτική ακτή στην περιοχή της Zawiya. Η ύπαρξη δύο κυβερνήσεων στην Τρίπολη και το Τομπρούκ είναι μία πρόκληση όσον αφορά την επιβολή του νόμου, η οποία συνοδεύεται μάλιστα με την διείσδυση του εγκληματικού δικτύου σε δομές εξουσίας (Organized Crime Index, 2026).
Όσον αφορά το εθνογραφικό τοπίο, σε αριθμούς σύμφωνα με τον IOM, οι 5 εθνικότητες σε μεγαλύτερο ποσοστό στην Λιβύη είναι από τον Νίγηρα (136.000), από το Τσαντ (103.000), την Αίγυπτο (100.000), το Σουδάν (77.000) και την Νιγηρία (50.000), και οι περισσότεροι που προσπαθούν να περάσουν προς την Ιταλία είναι από το Μπαγκλαντές, την Τυνησία και την Ακτή Ελεφαντοστού. Από το 2014 μέχρι το 2017, κατά την διάρκεια του δεύτερου εμφύλιου Λιβυκού Πολέμου μεταξύ της κυβέρνησης της Τρίπολης και του Χαφτάρ, 625.000 μετανάστες έφτασαν στην Ιταλία και μόνο το 2016 ήταν 181.000 (Kuschminder.Κ).
Σύμφωνα με το Global Organized Crime Index η Λιβύη έχει σκορ 8.50-10 στο Human Trafficking και 7.05 στο σκορ της εγκληματικότητας, ενώ παράλληλα η βαθμίδα της ανθεκτικότητας διατηρείται στον χαμηλό βαθμό του 1.88-10. Η ανάλυση αναφέρει ότι ο πολιτικός κατακερματισμός, η ανασφάλεια και η αδυναμία του κράτους, σε συνδυασμό με την έλλειψη μίας ενοποιημένης στρατηγικής, δυσκολεύει την αντιμετώπιση του Trafficking. Ένα σημαντικό βήμα ήταν η ποινικοποίηση της εμπορίας ανθρώπων για σεξουαλική εκμετάλλευση, ωστόσο δεν έχει ποινικοποιηθεί η εμπορία ανθρώπων για εξαναγκαστική εργασία και υποθέσεις εμπορίας ανθρώπων που αφορούν ενήλικες άνδρες. Το νομικό σύστημα παρουσιάζει δομικές αδυναμίες, δεν υπάρχουν ειδικές μονάδες για την δίωξη trafficking και υπάρχει έλλειψη θεσμικής και ρυθμιστικής ικανότητας για την αντιμετώπιση του.
Βάσει στοιχείων διεθνούς έκθεσης Trafficking in Persons (UNODC, 2024) το 62% των θυμάτων Trafficking στην Β.Αφρική είναι παιδιά, το 65% της εκμετάλλευσης στην Β.Αφρική αφορά καταναγκαστική εργασία, 15% για σεξουαλική εκμετάλλευση, 18% για άλλους λόγους και 2% για αφαίρεση οργάνων, ενώ το 48% των θυμάτων προέρχονται από την Ανατολική Αφρική. Στην Βόρεια Αφρική και την Μέση Ανατολή 1468 υποθέσεις ερευνήθηκαν σε 8 χώρες, 1130 διώχθηκαν ποινικά και 306 καταδικάστηκαν. Στην Β.Αφρική και Μέση αυτοί που καταδικάστηκαν προέρχονταν σε ποσοστό 42% από την Νότια Ασία και την Ανατολική Ασία, ενώ το 40% ήταν ημεδαποί. Τα παραπάνω στοιχεία μας δείχνουν ότι η εποπτεία, ο εντοπισμός, η έρευνα, αλλά και η δίωξη και η απόδειξη αποτελούν στοιχεία που υπολειτουργούν σε σημαντικό βαθμό, ενώ η απόδοση δικαιοσύνης δοκιμάζεται καθημερινά.
Οι λίγοι ερευνητές που έχουν μελετήσει την εμπορία ανθρώπων για λύτρα στην Λιβύη αναφέρουν ότι οι πρόσφυγες μεταφέρονται σε ανεπίσημα κέντρα κράτησης αφού ταξιδέψουν με διακινητή ή αφού πωληθούν σε ένοπλες ομάδες (Kuschminder & Triandafyllidou, 2019, Al-Dayel et al., 2021, Hayden, 2022). Υπάρχουν περιορισμένες μαρτυρίες για το τι συμβαίνει εκεί και όλες συμφωνούν με σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπου χρησιμοποιείται η τεχνολογία τηλεπικοινωνιών, ώστε να επικοινωνήσουν με τους συγγενείς και να ζητήσουν λύτρα, με την πόλη Bani Walid νότια της Τρίπολης να αποτελεί το σταυροδρόμι αυτού του εμπορίου ανθρώπων (Wirtz, 2025). Ορισμένοι αρθρογράφοι συγκρίνουν αυτή την πρακτική με την δουλεία (Hayden, 2021· Van Reisen, Mawere, Smits & Wirtz, 2023) ενώ άλλοι με εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (Kuschminder & Triandafyllidou, 2019). Τα συγκεκριμένα λύτρα τροφοδοτούν τις πολιτοφυλακές και τις ένοπλες ομάδες διαμορφώνοντας μία κουλτούρα εγκληματικότητας και αέναης εκμετάλλευσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επηρεάζεται σημαντικά από την ύπαρξη των συγκεκριμένων κυκλωμάτων, καθώς το trafficking βασίζεται ακριβώς στην αδυναμία και την ανάγκη των ανθρώπων να αναζητήσουν κάτι καλύτερο. Η πρόσβαση της Λιβύης στην Μεσόγειο και η ύπαρξη αυτών των κυκλωμάτων θέτουν σε κίνδυνο τις ζωές των μεταναστών αλλά και των προσφύγων, με ορισμένους που προωθούνται στην Ευρώπη να αποτελούν θύματα trafficking. Βέβαια, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το διεθνές δίκαιο θολώνει την διάκριση της παράνομης διακίνησης προσώπων με το εμπόριο προσώπων. Αυτό το θολό τοπίο εφαρμογής του διεθνούς δικαίου απαιτεί από τις αρχές υποδοχής να εξετάζουν κάθε περίπτωση μετανάστευσης ενός προσώπου ξεχωριστά βάσει των αρχών του διεθνούς δικαίου και οφείλουν να εντοπίζουν και να προστατεύουν τα θύματα ώστε να μην βρεθούν ξανά στα χέρια αυτών των κυκλωμάτων. Συμπερασματικά, χρειάζεται να γίνουν σημαντικές πρωτοβουλίες διαλόγου και συμφιλίωσης για να αποκατασταθεί το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Λιβύη ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την ανοικοδόμηση του κράτους δικαίου.
Βιβλιογραφία
Ακαδημαϊκές πηγές:
Al-Dayel, N., Anfinson, A., & Anfinson, G. (2021b). Captivity, migration, and power in Libya. Journal of Human Trafficking, 9(3), 280–298. https://doi.org/10.1080/23322705.2021.1908032
Eaton, T. (2018). Libya’s war economy predation, profiteering and state weakness. London: Chatham House. https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/publicat ions/research/2018-04-12-libyas-war-economy-eaton-final.pdf (accessed 6 September 2022)
Edwin, E. I. (2022). UNITED NATIONS GLOBAL INITIATIVE AND HUMAN TRAFFICKING IN LIBYA (2007 2020). International Journal of Social Sciences and Management Review, 05(01), 13–36. https://doi.org/10.37602/ijssmr.2022.5102
Hayden, S. (2022). “My fourth time, we drowned”: Seeking refuge on the world’s deadliest migration route. London: Harper Collins.
Hüsken, T. (2017). The practice and culture of smuggling in the borderland of Egypt and Libya. International Affairs, 93(4), 897–915. https://doi.org/10.1093/ia/iix121 (accessed 2 September 2022)
Kuschminder, K., & Triandafyllidou, A. (2019). Smuggling, Trafficking, and Extortion: new conceptual and policy challenges on the Libyan route to Europe. Antipode, 52(1), 206–226. https://doi.org/10.1111/anti.12579
Micallef, M. (2017). The human conveyor belt: Trends in human trafficking and smuggling in post-revolution Libya. The Global Initiative Against Transnational Organized Crime. https://globalinitiative.net/wp-content/uploads/2017/03/GI-Human-Conveyor-Belt-Human-Smuggling-Libya-2017-.pdf (accessed 2 September 2022)
Rizk, J. (2021). Exploring the Nexus between Armed Groups and the Trafficking and Smuggling of Human Beings in the Central Sahel and Libya. Studies in Conflict and Terrorism, 47(7), 771–791. https://doi.org/10.1080/1057610x.2021.2002687
Smits, K., & Wirtz, M. (2023). Escaping Eritrea: The vulnerability of Eritreans to human trafficking. In: M. Van Reisen, M. Mawere, K. Smits & M. Wirtz, Enslaved. Trapped and Trafficked in Digital Black Holes: Human Trafficking Trajectories to Libya. Bamenda, Cameroon: Langaa Research & Publishing CIG, pp.255-295
Shaw, M., & Mangan, F. (2014). Illicit trafficking and Libya’s transition: Profits and losses. [Online], Peaceworks, No. 96, United States Institute of Peace. https://www.usip.org/publications/2014/02/illicit-trafficking-and-libyas-transition-profits-and-losses (accessed September 2022)
Van Reisen, M., & Mawere, M. (2017). Human Trafficking and Trauma in the Digital Era: The Ongoing Tragedy of the Trade in Refugees from Eritrea. https://muse.jhu.edu/book/50493
Wirtz, M. (2025). “They don’t think we are humans”. The Cycle of Human Trafficking for Ransom in Libya. Bamenda, Cameroon: Langaa RPCIG. pp. 158-170
Chivvis C.S, Martini J. (2014). Libya After Qaddafi Lessons and Implications for the Future, RAND Corporation, ISBN: 978-0-8330-8489-7
Karahan, A., Aslan, S. Y., Yılmaz, E., Özdemir, G., & Şahin, B. (2025). International immigration and security policies. In Özgür Yayınları eBooks. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub766, pp. 23-36 , Aslan, S. Y ‘’From State Collapse to Chaos: Security Vacuum and Migration Dynamics in Libya’’
Νομικά κείμενα:
United Nations (2025) ‘’2025 Political Declaration on the Implementation of the United Nations Global Plan of Action to Combat Trafficking in Persons ‘’, A/80/L.8
United Nations (2024) ‘’Report of the Security Council for 2024, General Assembly Official Records Seventy-ninth Session Supplement No. 2, A/79/2
Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (2010) ‘’ ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 3875 Κύρωση και εφαρμογή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήμα− τος και των τριών Πρωτοκόλλων αυτής και συναφείς διατάξεις’’, ΦΕΚ Α’ 158/20.9.2010 , σελ. 3310, 3315.
Εκθέσεις:
UNODC, Global Report on Trafficking in Persons 2024 (United Nations publication, Sales no.: E.24.XI.11)
“International Organization for Migration (IOM), IOM DTM Libya: Migration Trends at Libya’s Borders, July-September 2025
International Organization for Migration (IOM), July 2025. DTM Libya Migrant Report: Key Findings, Round 58. IOM, Libya
International Organization for Migration (IOM), IOM DTM Libya: Migration Trends at Libya’s Borders, April – June 2025
International Organization for Migration (IOM), May 2025. DTM Libya Solutions and Mobility Index. IOM, Libya.
International Organization for Migration )IOM), May 2025. DTM Libya Vulnerability and Risk Assessment
Human Rights Watch (2009) Pushed Back, Pushed Around, Italy’s Forced Return of Boat Migrants and Asylum Seekers, Libya’s Mistreatment of Migrants and Asylum Seekers, pp. 53-55
Διαδικτυακά Άρθρα και Site:
US Department of State (2025) 2025 Trafficking in Persons Report: Libya. URL : https://www.state.gov/reports/2025-trafficking-in-persons-report/libya/
Jegede. B (2025) ‘’No More Chains: A Proposed Solution to End Sex and Labor Trafficking in Libya Through the Intervention of the African Union’s Peace and Security Council, The American University International Law Review. https://auilr.org/2025/06/14/no-more-chains-a-proposed-solution-to-end-sex-and-labor-trafficking-in-libya-through-the-intervention-of-the-african-unions-peace-and-security-council/
Kuschminder.Κ (2020) ‘’Once a Destination for Migrants, Post-Gaddafi Libya Has Gone from Transit Route to Containment’’, Migration Policy Institute, August 6. https://www.migrationpolicy.org/article/once-destination-migrants-post-gaddafi-libya-has-gone-transit-route-containment
Global Organized Crime Index. (2025). ‘’Libya’’ https://ocindex.net/country/libya