Γράφει η Μαρίζα (Μαρία – Σοφία) Μαράσογλου
Η μόδα στη σύγχρονη εμπορευματοποιημένη εποχή δεν αποτελεί απλώς ένα στοιχείο αισθητικής ή ένα μέσο αύξησης του κεφαλαίου. Η Yuniya Kawamura, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Fashion Institute of Technology της Νέας Υόρκης, αναγνωρίζει πως η μόδα είναι ένα θεσμοποιημένο σύστημα το οποίο λειτουργεί ως μορφή κοινωνικής ρύθμισης, μιας δημιουργικής άυλης βιομηχανίας (Ahumada & Polanco, 2022, σ. 3-7). Υπό αυτό το πρίσμα, η μόδα θεωρείται άρρηκτο στοιχείο της ευρωπαϊκής διπλωματικής σκηνής, καθώς διαθέτει την ικανότητα να εκπροσωπεί διαφορετικές επικράτειες, να ενισχύει την εθνική συνοχή και να ασκεί ήπια επιρροή μεταξύ κρατών μέσω των αξιών και των προτύπων που μεταδίδει. Σκοπός της παρούσας ανάλυσης είναι να αναδείξει τόσο τον κοινωνικοπολιτικό ρόλο της μόδας όσο και τη λειτουργία της ως μορφή «ήπιας ισχύος» στη διπλωματία, έννοια που εισήγαγε ο Joseph Nye.
Σύμφωνα με τον Nye λοιπόν, «η “εξουσία” σε μια κοινωνία είναι η δυνατότητα που έχει κανείς να επηρεάζει τους άλλους ώστε να επιτυγχάνει τα αποτελέσματα που επιθυμεί». Ο ίδιος αναγνωρίζει τον ρευστό και ευμετάβλητο χαρακτήρα των κοινωνιών, παρατηρώντας το πώς, μέσω από σχέσεις πολιτικής ισχύος, εκείνες συνεχώς διαμορφώνονται και αλλάζουν (Sakhalkar, 2025). Θεωρεί πως η εξουσία «μεταφέρεται μέσω πόρων, είτε υλικών είτε άυλων». Διακρίνει λοιπόν τις μορφές εξουσίας σε ήπιας και σκληρής ισχύος. Ορίζει ως ήπια ισχύ την ικανότητα ενός έθνους να προσελκύει και να πείθει άλλα κράτη μέσω του πολιτισμού, των ιδεών, της έλξης, των αξιών και της εξωτερικής πολιτικής, καλλιεργώντας ένα αίσθημα θαυμασμού και κοινών στόχων (Ahumada & Polanco, 2022, σ. 2-4). Αντιθέτως, σκληρή ισχύς είναι η ικανότητα μιας χώρας να εξαναγκάζει τις υπόλοιπες μέσω οικονομικής και στρατιωτικής δύναμης, κυρώσεων και βίαιων τακτικών, όπως απειλές και πληρωμές, προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμόρφωση (Kivak, 2025; Ahumada & Polanco, 2022, σ. 2-4; Sakhalkar, 2025). Γίνεται λοιπόν αντιληπτό ότι στον τομέα των τεχνών, οι τοπικές πολιτισμικές και παραδοσιακές αρχές ενσωματώνονται με τη βοήθεια της ήπιας ισχύος, προσφέροντας έτσι μια «πινελιά» δημιουργικότητας στην οικονομική σκηνή και επηρεάζοντας αναλόγως και τη διεθνή διπλωματία (Ahumada & Polanco, 2022, σ. 5-7).
Στο πλαίσιο των τεχνών, η μόδα, η οποία ανήκει στην ευρύτερη «ομπρέλα» της «διπλωματίας της ομορφιάς», αδιαμφισβήτητα αποτελεί φορέας πολιτικής και πολιτισμού Λειτουργεί ως μέσο ήπιας ισχύος με το οποίο έθνη, σχεδιαστές και δημόσια πρόσωπα εκφράζουν αξίες και κοινωνικές θέσεις (Diplo Foundation, 2025). Διεθνείς εκδηλώσεις και Εβδομάδες Μόδας επιτρέπουν την έκθεσή της σε παγκόσμιο επίπεδο και προσφέρουν αφορμές για κριτική, ιδιαίτερα ως προς την εικόνα που προβάλλουν οι μάρκες και τα κράτη. Κάθε χώρα αξιοποιεί τα αισθητικά της πλεονεκτήματα για να ενισχύσει τη διεθνή φήμη της και να επωφεληθεί οικονομικά και κοινωνικά. Μάλιστα, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα των Dewi και Wiranata (2023), τόσο η Εβδομάδα Μόδας του Παρισιού όσο και του Λονδίνου συχνά παρουσιάζουν συλλογές εμπνευσμένες από διαφορετικούς πολιτισμούς, διευκολύνοντας τη διασυνοριακή εκτίμηση, ενώ οι σχεδιαστές έχουν τον ρόλο «πολιτιστικών πρεσβευτών» και προτρέπουν την διακρατική αλληλεγγύη (Al-Mujahed, 2025). Επαναστατικά έργα όπως τα σχέδια του Dior εμπνευσμένα από την Αφρική και οι συνεργασίες της Gucci με τεχνίτες, έχουν επαινεθεί ως πρότυπα για την προώθηση της πολιτιστικής και κοινωνικής ένταξης (Al-Mujahed, 2025). Ακόμη, χαρακτηριστικό παράδειγμα μετάδοσης πολιτικών μηνυμάτων μέσα από τη μόδα αποτελεί το φόρεμα που φορέθηκε από την Cate Blanchet στο κόκκινο χαλί των Καννών, εμπνευσμένο από την παλαιστινιακή κουλτούρα, με το οποίο δήλωσε τις πολιτικές της επιλογές και την αντίθεσή της απέναντι στον πόλεμο της Γάζας (Kaur, 2025). Παρόμοια περίπτωση είναι η Αμερικανίδα βουλευτής Alexandria Ocasio-Cortez, που επέλεξε να φορέσει φόρεμα με αναγραφόμενη φράση «φορολογήστε τους πλουσίους» στο πρώτο της Met Gala, κάνοντας μια ειρωνική δήλωση σχετικά με την ανισότητα των απόρων στη φορολόγηση (Ben Tkhayet, 2023). Τέλος, η μόδα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο για την δημόσια εικόνα της Βασίλισσας Ελισάβετ της Αγγλίας, η οποία ντυνόταν με έντονα χρώματα, ώστε η παρουσία της να ξεχωρίζει και να υπογραμμίζει την ισχύ της ως κορυφαίου πολιτικού προσώπου της Αγγλίας (Kaur, 2025).
Τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο, κράτη όπως η Γαλλία και η Ιταλία έχουν αναδειχθεί ως παγκόσμια κέντρα της μόδας, καθώς λόγω της μοναδικής τους ιστορίας και της δημιουργικής τους φύσης επηρεάζουν συνεχώς τη διπλωματική και πολιτιστική σκηνή. Ήδη από την εποχή των βασιλικών αυλών στη Γαλλία, και ιδιαίτερα κατά τη βασιλεία του Λουδοβίκου ΙΔ΄, η ανταλλαγή πολύτιμων κοσμημάτων και εκλεκτών υφασμάτων λειτουργούσε ως εργαλείο προβολής του πλούτου και της πολιτιστικής υπεροχής της Γαλλίας στην Ευρώπη (Dubé‑Senécal, 2022; Diplo Foundation, 2025). Επίσης, ιδιαίτερα κατά την δεκαετία του 1960-1970, η υψηλή ραπτική λειτούργησε ως σύμβολο της εθνικής ταυτότητας της Γαλλίας στο εξωτερικό, καθιερώνοντας το Παρίσι ως παγκόσμια πρωτεύουσα της μόδας. Σταδιακά, αναπτύχθηκε μια πρώιμη μορφή «nation branding», καθώς διπλωμάτες, κρατικοί φορείς και οίκοι μόδας συνεργάστηκαν στρατηγικά για την εντονότερη προώθηση του έθνους (Kaur, 2025). Εμβληματικοί σχεδιαστές, όπως ο Christian Dior και η Coco Chanel, χρησιμεύουν μέχρι και σήμερα ως εκφραστές του εκλεπτυσμένου τρόπου ζωής των Γάλλων, ενώ η ετικέτα «Κατασκευάζεται στη Γαλλία», εκτός από σημάδι εγγυημένης ποιότητας, είναι και σύμβολο της μακρόχρονης παράδοσης της χώρας στην τέχνη (Estève Curé, 2022; Dubé‑Senécal, 2022). Ωστόσο, δεν μπορεί να παραλειφθεί η καθοριστική συμβολή της Ιταλίας στον χώρο της μόδας, καθώς μάρκες πολυτελείας όπως οι Gucci, Prada και Armani λειτουργούν ως φορείς της υψηλής δεξιοτεχνίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας στον τομέα του σχεδιασμού (Gninyomo, 2025). Από την εποχή της Αναγέννησης, η Ιταλία έχει φιλοξενήσει πολλούς από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες και σχεδιαστές, οι οποίοι φρόντισαν να δημιουργήσουν πολυτελή και περίτεχνα ενδύματα, ιδίως για τους Μεδίκους και για τους αριστοκράτες της εποχής, λόγω της υψηλής τους κοινωνικής τάξης (Gninyomo, 2025). Μάλιστα, η ιστορική φήμη της χώρας στον χώρο της βιομηχανικής παραγωγής ήδη από τον 19ο αιώνα, σε συνδυασμό με την ύπαρξη ισχυρών περιφερειακών κέντρων μόδας, όπως η Φλωρεντία, η Ρώμη και η Νάπολη, εδραιώνουν έως και σήμερα τη χώρα ως διεθνές και ευρωπαϊκό κέντρο ποιότητας και δημιουργίας (Gninyomo, 2025). Τέλος, οι ιταλικές Εβδομάδες Μόδας, και ιδίως εκείνες του Μιλάνου, μαρτυρούν τη χαρακτηριστική σύγχρονη ιταλική αισθητική και προσελκύουν επιχειρήσεις, επενδυτές και μέσα ενημέρωσης από ολόκληρο τον κόσμο (Gninyomo, 2025).
Σαφώς, η μόδα δεν είναι απλώς ρούχα ή ομορφιά, διότι λειτουργεί ως μέσο προώθησης κοινωνικών αξιών, ως εργαλείο αποτύπωσης της ευρωπαϊκής ταυτότητας και των αρχών που τη διέπουν. Η Jane Lynch, καθηγήτρια στο Yale University, επισημαίνει ότι η μόδα έχει συμβάλει στην ισότητα των φύλων και την καταπολέμηση των διακρίσεων ήδη από τον 20ό αιώνα (Ben Tkhayet, 2023). Αναφέρεται στην Coco Chanel, η οποία καθιέρωσε ως τάση τα παντελόνια και τα ανδρόγυνα ενδύματα, όπως πουκάμισα και σακάκια, ρούχα που μέχρι τότε θεωρούνταν αυστηρά ανδρικά (Ben Tkhayet, 2023). Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, γυναίκες που εργάζονταν σε γραφεία υιοθετούσαν αρρενωπές σιλουέτες, προκειμένου να αισθανθούν άνετα και να εργαστούν πρακτικότερα (Ben Tkhayet, 2023). Αργότερα, κατά το δεύτερο φεμινιστικό κίνημα, οι γυναίκες «αγκάλιασαν» τη θηλυκότητά τους μέσω της μόδας, προτιμώντας κοντές φούστες οι οποίες, παρά το ότι κρίθηκαν άσεμνες την εποχή εκείνη, αποτέλεσαν την αφορμή χειραφέτησης τους από τις παραδοσιακές κοινωνικές προσδοκίες (Ben Tkhayet, 2023). Σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι πέραν από τον φεμινισμό, η μόδα συνεχίζει έως σήμερα να προωθεί αξίες όπως την αποδοχή και ένταξη όλων των τύπων σώματος. Χαρακτηριστική είναι η δανική μάρκα Ganni, η οποία το 2024 λάνσαρε συλλογή με ποικιλία σε μεγέθη από 32-52, συμβάλλοντας στην καταπολέμηση αυστηρών και μη ρεαλιστικών στερεοτύπων (Forsberg, 2021). Παράλληλα, καθαρά διαφαίνεται η σημασία του «Ευρωπαϊκού Μοντέλου Ποιότητας», που δίνει έμφαση στην πράσινη επιχειρηματικότητα, την ηθική παραγωγή και την αειφορία, αντίθετα με την τακτική της «ταχείας μόδας», που προωθεί μαζική και γρήγορη παραγωγή σε χαμηλές τιμές (Hodgson, 2025; Shoaib, 2025b). Για παράδειγμα, πρόσφατα εντάχθηκε το κριτήριο της βιωσιμότητας ως επιπλέον απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή σχεδιαστών στην Εβδομάδα Μόδας του Λονδίνου, ενώ η πρωτοβουλία “Vogue Values” της Vogue μιλά για αρετές όπως η προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος (Shoaib, 2025a; Shoaib, 2025b).
Συνοψίζοντας, η μόδα λειτουργεί ως μια σιωπηλή αλλά πανίσχυρη μορφή πολιτιστικής διπλωματίας. Η ικανότητά της να ενσωματώνει την παράδοση και την πολιτική διαμαρτυρία με την καινοτομία, την καθιστά κεντρικό στοιχείο της κοινωνικής επιρροής. Τελικά, η μόδα αποτελεί μια ενεργή συμμετοχή στο διεθνές πολιτικό γίγνεσθαι, ένα διαρκές «κοινωνικό μανιφέστο» αφού δεν παύει να προβάλλει με δημιουργικό και πρωτότυπο τρόπο αξίες που καθορίζουν το παρόν και το μέλλον του διεθνούς και ευρωπαϊκού πολιτισμού.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Βιβλία
Άρθρα από ακαδημαϊκές πηγές
Al-Mujahed, L. K. A. (2025). Cultural diplomacy in fashion: Bridging heritage and modern elegance: A conceptual paper. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS), 9(1), 847-854. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.9010369
Dubé-Senécal, V. (2022). Fashion’s diplomatic role: An instrument of French prestige based commercial diplomacy, 1960s–1970s. International Relations, 38(4), 567–588. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1177/00471178221123506
Ειδησεογραφικές πηγές / άρθρα
Ben Tkhayet, S. (2023). The politics of fashion: An exploration of clothing’s complex role as the fabric of our socio political existence. The Yale Globalist. Διαθέσιμο σε: https://globalist.yale.edu/2022-2023-issues/the-politics-of-fashion-an-exploration-of-clothings-complex-role-as-the-fabric-of-our-socio-political-existence/
Diplo Foundation. (2025). Beauty diplomacy. Διαθέσιμο σε: https://www.diplomacy.edu/topics/beauty-diplomacy/
Gninyomo, L. (2025). Vogue: The modern history of Italy fashion. Sheen Magazine. Διαθέσιμο σε: https://www.sheenmagazine.com/vogue-the-modern-history-of-italy-fashion/
Hodgson, R. (2025). ΕΕ: Στο στόχαστρο τα τρόφιμα (food waste) και η ταχεία μόδα (fast fashion). Euronews. Διαθέσιμο σε: https://gr.euronews.com/my-europe/2025/02/19/eu-sto-stoxastro-food-waste-kai-fast-fashion
Kaur, G. (2025). The fabric of diplomacy: Designs shaping global image. Nickled and Dimed. Διαθέσιμο σε: https://nickledanddimed.com/2025/01/22/the-fabric-of-diplomacy-designs-shaping-global/
Kivak, R. (2025). Soft and Hard power. EBSCO Research Starters – Social Sciences & Humanities. Διαθέσιμο σε: https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/soft-and-hard-power
Sakhalkar, R. (2025). The role of soft power in modern diplomacy: Strategies, challenges, and the digital turn. IMPRI INSIGHTS. Διαθέσιμο σε: https://www.impriindia.com/insights/soft-power-in-modern-diplomacy/
Shoaib, M. (2025a). British Vogue launches social initiative Vogue Values. Vogue Business. Διαθέσιμο σε: https://www.vogue.com/article/british-vogue-launches-social-initiative-vogue-values
Shoaib, M. (2025b). London Fashion Week adopts sustainability requirements. Vogue Business. Διαθέσιμο σε: https://www.vogue.com/article/london-fashion-week-adopts-sustainability-requirements-british-fashion-council-copenhagen-fashion-week
Εικόνα
Goldstone, P. (2025). Chanel Autumn/Winter 2025: Our Favourite Looks From The Show. Marie Claire UK. Διαθέσιμο σε: https://www.marieclaire.co.uk/fashion/chanel-autumn-winter-2025