Γράφει η Ισαβέλλα- Αγγελική Δημητροπούλου
Κατά την περίοδο 1970-2013 αθρόο πρόβλημα για την Κινεζική επικράτεια υπήρξε ο υπερπληθυσμός, ο οποίος εκτός από μία συθέμελη δημογραφική κρίση της χώρας προκάλεσε ένδεια, κοινωνική και πολιτική αναστάτωση. Με πρόσχημα τα προαναφερθέντα, το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ) υπό την ηγεσία του Deng Xiaoping, το 1979 επέβαλε την «Πολιτική Γέννησης Ενός Παιδιού» (Pletcher, 2009). Η εν λόγω πολιτική προέβλεπε αναγκαστικές αμβλώσεις, όσο και στειρώσεις γυναικών και ανδρών ως πανάκεια του πληθυσμιακού προβλήματος της χώρας.
Οι συγκυρίες που προκάλεσαν αυτήν τη ραγδαία πληθυσμιακή αύξηση εδράζονται σε μία σειρά ερεβωδών ιστορικών γεγονότων της χώρας. Τόσο οι εσωτερικές συρράξεις όπως η εξέγερση των Ταϊπίνγκ (1850-1864) ανάμεσα στη δυναστεία των Τσινγκ και του Ριζοσπαστικού Θρησκευτικού Κινήματος και οι Πόλεμοι του Οπίου (1839-1842), όσο και οι εξωτερικές διαμάχες όπως ο Β’ Σινοϊαπωνικός Πόλεμος (1937-1945), συνετέλεσαν στη δραστική μείωση του κινεζικού πληθυσμού (Λόυντ – Μίτσινσον, 2019). Παράλληλα η οικονομική και κοινωνική εκστρατεία του ΚΚΚ από το 1958 έως το 1962, το λεγόμενο Great Leap Forward (Μεγάλο Άλμα προς τα Εμπρός), συνάμα με τον Μεγάλο Κινεζικό Λοιμό, οδήγησαν στον θάνατο 20 εκατομμυρίων κατοίκων (Britannica, 2005). Λόγω των παραπάνω συγκυριών τη δεκαετία του ’60, με πρωτοβουλία του Mao Zedong, ο οποίος θεωρούσε κλειδί για την κινεζική δύναμη και επιρροή ένα πολυπληθές Κράτος, παροτρύνθηκε η αύξηση του πληθυσμού. Συνεπώς, ενώ την περίοδο του 1960 ο πληθυσμός κυμαινόταν στους 662.070.000 κατοίκους, το 1970 άγγιξε τους 822.534.000 και το 1980 πλησίασε το ένα δισεκατομμύριο, κάτι που αποτέλεσε μεγάλο πρόβλημα για την επικράτεια.
Μετά τον θάνατο του Mao Zedong τον Σεπτέμβριο του 1976 και με την ταυτόχρονα σταδιακή πτώση της επιρροής του, άρχισε και ο πληθυσμιακός έλεγχος.
Πρώτη πολιτική πληθυσμιακού περιορισμού αποτέλεσε το Later – Longer – Fewer (LLF), η οποία τέθηκε σε ισχύ από το 1971. Το LLF προωθούσε τρεις βασικές αρχές: Later – να τελούνται γάμοι σε μεγαλύτερες ηλικίες (από 23 ετών για τις γυναίκες και από 25 ετών για τους άνδρες), Longer – την ύπαρξη χρονικού διαστήματος τουλάχιστον 4 χρόνων ανάμεσα στις γέννες και Fewer – το όριο αναπαραγωγής έως και 2 παιδιών ανά ζευγάρι. Καθώς η πολιτική αυτή δεν έφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα, το 1979 εφαρμόσθηκε το One Child Policy (Πολιτική του Ενός Παιδιού) (Hesketh – Zhu, 2006).
Η Πολιτική του Ενός Παιδιού τέθηκε επίσημα σε εφαρμογή από τις 25 Σεπτεμβρίου 1980 με την αποστολή της Ανοιχτής Επιστολής του ΚΚΚ. Η συγκεκριμένη εκστρατεία οικογενειακού προγραμματισμού παρόλο που επέτρεπε εξαιρέσεις σε μειονότητες και αγροτικούς πληθυσμούς, αποτέλεσε μια συθέμελα σκληρή πολιτική. Ειδικότερα κατά την περίοδο 1980-1990 μέρος αυτής υπήρξαν οι αναγκαστικές αμβλώσεις και στειρώσεις, κάτι το οποίο αποτέλεσε πλήγμα για το κοινό παραβιάζοντας τα δικαιώματα της επιλογής για τη διαχείριση του σώματος. Περαιτέρω τέθηκε σε κίνδυνο η ζωή εκατομμυρίων γυναικών οι οποίες εξαναγκάζονταν σε προχωρημένες αμβλώσεις μετά και τον έβδομο μήνα κύησης. Σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας την Κίνας, το 1982 το 69% των γυναικών στον έγγαμο βίο μεταξύ των ηλικιών 15-49 χρησιμοποιούσε μεθόδους αντισύλληψης, μολαταύτα το 85% του γενικού τρόπου αντισύλληψης της χώρας αποτελούσαν οι στειρώσεις. Υπό την πίεση του ΚΚΚ το 1983 ζευγάρια με πάνω από δύο παιδιά αναγκάζονταν σε στείρωση, ενώ με ένα παιδί ή χωρίς παροτρύνονταν προς αυτό. Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου είχαν στειρωθεί 16 εκατομμύρια γυναίκες και 4 εκατομμύρια άνδρες. (Short – Linmao – Wentao, 1994).
Για τις εν λόγω πράξεις, τις σωστές μεθόδους αντισύλληψης ή τις παραβιάσεις της πολιτικής παρέχονταν επιβραβεύσεις και αντίστοιχα, κυρώσεις. Μεταξύ των επιβραβεύσεων, το ΚΚΚ προσέφερε πληρωμένες διακοπές, αυξήσεις στους μισθούς, εγγυημένη στέγαση, ασφάλιση υγείας και δωρεάν πρόσβαση στις μεθόδους αντισύλληψης σε όσους συμμορφώνονταν με τα μέτρα. Στον αντίποδα, οικογένειες με πάνω από ένα παιδιά έπρεπε να πληρώνουν πρόστιμο -το λεγόμενο «Τέλος Κοινωνικής Συνεισφοράς», δηλαδή το 10% του μισθού τους ετησίως για τα επόμενα 14 χρόνια έπειτα από τη γέννηση του κάθε παιδιού, εκτός του προγραμματισμού οικογενειακού περιορισμού. Επιπλέον κυρώσεις αποτελούσαν η απομάκρυνση από τη δημόσια εκπαίδευση και την υγειονομική ασφάλεια για το δεύτερο παιδί, η απόλυση από τον εργασιακό χώρο και η μεταφορά σε μικρότερες οικίες (Arizona State University, 2007).
Μολονότι ο οικογενειακός περιορισμός βοήθησε στην οικονομική και υγειονομική ανάπτυξη της χώρας, επέφερε συνάμα ταραχώδεις συνέπειες. Λόγω της «παραδοσιακής προτίμησης» προς τα αρσενικά βρέφη -με πρόσχημα τη διατήρηση του οικογενειακού ονόματος- μέσω των επιλεκτικών αμβλώσεων δημιουργήθηκε ανισορροπία μεταξύ των φύλων. Εκτός των επιλεκτικών αμβλώσεων συχνή ήταν η εγκατάλειψη βρεφών γυναικείου φύλου ή ακόμα και η θανάτωσή τους μετά τη γέννα (femicide). Επιπροσθέτως, αθρόα ήταν η πίεση λόγω των ευθυνών που έπρεπε να αναλάβει το κάθε μοναχοπαίδι για την οικονομική στήριξη και τη φροντίδα των οικογενειακών του μελών. Η ψυχολογική επιβάρυνση λόγω των αναγκαστικών αμβλώσεων, των κοινωνικοοικονομικών περιορισμών και η μοναξιά, έφεραν κρίση στην κοινωνία της Κίνας (Pentin, 2016).
Παρά την μεγάλη κλίμακα περιορισμών και καταπιέσεων, η πολιτική του Deng Xiaoping και του ΚΚΚ δεν θεωρείται πως αποτέλεσε γενοκτονία. Σύμφωνα με το καταστατικό της Ρώμης, του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC), ως γενοκτονία ορίζεται η μεθοδευμένη δίωξη ενός πληθυσμού ή φυλής με απώτερο σκοπό την εξαφάνισή τους. Το One Child Policy συνεπώς δεν αποτελεί γενοκτονία, καθώς εφαρμόστηκε ενιαία εντός της κινεζικής επικράτειας, (υπήρξαν και εξαιρέσεις με στόχο την προστασία των μειονοτήτων) και σκοπό δεν αποτέλεσε η εξόντωση μα ο έλεγχος του πληθυσμού.
Η προαναφερθείσα πολιτική παρόλα αυτά αποτέλεσε έγκλημα κατά της ανθρωπότητας μέσω παραβιάσεων πολλαπλών άρθρων του ΟΗΕ. Πρωτίστως οι αναγκαστικές αμβλώσεις και στειρώσεις παραβίαζαν το δικαίωμα ελευθερίας της ζωής, σύμφωνα με το άρθρο 3, ενώ σύμφωνα με το άρθρο 5 της Οικουμενικής Διακήρυξης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου παραβιάστηκε η απαγόρευση βασανιστηρίων. Περαιτέρω παραβίαση υπήρξε στο άρθρο 16 που αφορά την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών και κατοχυρώνει το δικαίωμα ελευθερίας στο να αποφασίζουν για τη διαχείριση του σώματός τους. Επιπλέον, παραβιάστηκαν θεμελιώδη δικαιώματα που προστατεύουν τον οικογενειακό βίο και ιδιαίτερα το άρθρο 12 της Διακήρυξης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το άρθρο 23 για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα.
Το τέλος της εν λόγω πολιτικής ήρθε σταδιακά από το 2013 έως το 2016 έπειτα από 35 χρόνια περιορισμών (Wang – Gu – Cai, 2016). Παρόλο που ο πρωταρχικός στόχος της ήταν η αποφυγή επιπλοκών λόγω της πληθυσμιακής έκρηξης, αποτέλεσε τον πυλώνα πολλών κοινωνικών προβλημάτων. Παρά το γεγονός πως στην χρονική στιγμή εφαρμογής της θεωρητικά υπήρχε η ελπίδα θετικής απόδοσης των μέτρων, ώστε να βγει η χώρα από το τέλμα που είχε δημιουργηθεί, δεν λήφθηκαν υπόψιν μακροχρόνιες επιπλοκές και πολιτισμικές αναταραχές που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν. Υπολογίζεται πως μέσω του One Child Policy αποφεύχθηκαν 400 εκατομμύρια γεννήσεις, αλλά λόγω του καταπιεστικού της χαρακτήρα την καθιστά μέχρι και σήμερα μία αμφιλεγόμενη πολιτική κίνηση.
Βιβλιογραφία/Πηγές:
Arizona State University (2007) Embryo Project Encyclopedia – China’s One Child Policy Διαθέσιμο σε: https://keep.lib.asu.edu/items/173644
Britannica (2005) Great Leap Forward. Διαθέσιμο σε: https://www.britannica.com/event/Great-Leap-Forward
Edward Pentin (2016) One-Child Policy. Catholic News Agency. Διαθέσιμο σε: https://www.catholicnewsagency.com/tags/104/one-child-policy
Feng Wang, Baochang Gu, Yong Cai (2016) The End of China’s One-child Policy. Brookings. Διαθέσιμο σε: https://www.brookings.edu/articles/the-end-of-chinas-one-child-policy/
Kenneth Pletcher (2009) One-child policy. Βritannica. Διαθέσιμο σε: https://www.britannica.com/topic/one-child-policy
Susan E. Short, Ma Linmao and Yu Wentao (1994). Birth Planning and Sterilization in China. jstor. Διαθέσιμο σε: https://www.jstor.org/stable/2584785?searchText=birth%20planning%20and%20sterilization%20in%20China&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3Dbirth%2Bplanning%2Band%2Bsterilization%2Bin%2BChina%26so%3Drel&ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&refreqid=fastly-default%3Abe511c260475c1e1202ab462d3af8817
T. Hesketh, W.X. Zhu (2006) The one child family policy: the good, the bad, and the ugly. National Library of Medicine. Διαθέσιμο σε: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2126838/
Τζον Λόυντ και Τζον Μίτσινσον (2019) 20 εκατομμύρια Κινέζοι σκοτώθηκαν στον δεύτερο παγκ. Πόλεμο. Μηχανή του Χρόνου… Διαθέσιμο σε: http://www.mixanitouxronou.gr/20-ekatommyria-kinezoi-skotothikan-sto-deftero-pagk-polemo-kai-200-000-kinezes-ergastikan-se-iaponikous-oikous-anoxis-giati-o-mao-tse-toungk-efxaristise-tous-iapones/
Photo εισαγωγής: © PBS Shows / Independent Lens. Διαθέσιμη σε: https://www.pbs.org/independentlens/documentaries/one-child-nation/