Γράφει η Αναστασία Μπαρμπετάκη
H σύγχρονη πολιτική επικοινωνία υπόκειται σε μια νέα σφαίρα επιρροής. Έως τώρα, οι τηλεοπτικές οθόνες και οι προεκλογικές συγκεντρώσεις διατηρούσαν το μονοπώλιο της πολιτικής ενημέρωσης και διαφήμισης. Ωστόσο, στην τρέχουσα πολιτική σκηνή, παρατηρείται μια ισχυρή μετατόπιση του εκλογικού σώματος προς μια ψηφιοποιημένη πραγματικότητα. Εκεί, η πολιτική άποψη δε διαμορφώνεται αποκλειστικά από θεσμικούς δρώντες, αλλά από αλγόριθμους, δημιουργούς περιεχομένου, δημοφιλείς τάσεις και πολιτικά πρόσωπα που τις ακολουθούν κατά το δοκούν. Έτσι οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν περιορίζονται απλώς σε συμπληρωματικά μέσα ψυχαγωγίας, αλλά μετουσιώνονται σε βασικό πεδίο ανάπτυξης δημοσίου διαλόγου, διαμόρφωσης πολιτικής ιδεολογίας και συμμετοχής πολιτών στους κοινούς προβληματισμούς της επικαιρότητας. Η εφαρμογή που αναδεικνύεται ως το πιo δυναμικό εργαλείο επιρροής της νέας γενιάς είναι το TikTok.
H δυναμική του TikTok ως πολιτικού εργαλείου δεν προκύπτει τυχαία (Hindarto, I. H., 2022). Μέσω εύπεπτων, άμεσων και ιδιαίτερα ελκυστικών βίντεο, η εφαρμογή μεταβάλει το παραδοσιακό πρότυπο πολιτικής επικοινωνίας και επαναπροσδιορίζει το καθημερινό περιεχομένου, ενεργοποιώντας το πολιτικό ενδιαφέρον και δράση. Αυτά τα χαρακτηριστικά συνιστούν την ειδοποιό διαφορά από τις προηγούμενες μορφές ψηφιακής επικοινωνίας (Sodani, T., & Mendenhall, S., 2021). Οι ισχυροί αλγόριθμοι που εξατομικεύονται στον εκάστοτε χρήστη (Setyanti, W. Y., Ridho, S., & Irfanudin, F., 2024), η εύκολη πρόσβαση στη δημιουργία περιεχομένου από όλους και η κουλτούρα της αυθεντικότητας, η οποία συνεπάγεται από αυτά, δημιουργούν ένα περιβάλλον, όπου η πολιτική πληροφορία δεν παρουσιάζεται ως αυστηρά θεσμική διαδικασία, αλλά ως κάτι πιο απλοποιημένο, προσωπικό και προσβάσιμο.
Για τη «γενιά Z», Gen Z, το TikTok αποτέλεσε αρχικά μια εφαρμογή διασκέδασης και παγκόσμιας διασύνδεσης, όπου νέοι από όλο τον κόσμο μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες, ιδέες και προσωπικές στιγμές. Πλέον μετασχηματίζεται σε έναν από τους μείζονος σημασίας χώρους πολιτικής ζύμωσης (Herrman, J., 2020), με εμφανή διεύρυνση του φάσματος του περιεχομένου. Λόγω της δομής των social media, που περιλαμβάνει άμεση ανατροφοδότηση, δυνατότητα σχολιασμού και επαναλαμβανόμενο περιεχόμενο, οι νέοι όχι μόνο εκτίθενται στον πολιτικό λόγο, αλλά συνδιαμορφώνουν ενεργά και τις πολιτικές συζητήσεις (Δεληγεώργης, Ι.,Α., 2024). Από παθητικοί δέκτες γίνονται σχολιαστές, δημιουργοί και ψηφιακοί ακτιβιστές, διαδραματίζοντας έναν κρίσιμο παράγοντα διαμόρφωσης της δημόσιας σφαίρας. Η ψυχαγωγία συνυφαίνεται με την ενημέρωση, οι πολιτικές θέσεις με τις τάσεις και η συμμετοχή στα κοινά αποκτά ένα πιο οικείο χαρακτήρα. Ακολούθως, η «κάλπη» της νέας γενιάς συνδέεται με το δίκτυο ψηφιακής αλληλεπίδρασης κάθε χρήστη.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά ενεργά στην πολιτική σκηνή κατά την εκλογική εκστρατεία του Barack Obama το 2008 στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (εφεξής ΗΠΑ) (Λιαλούτη, Μ., 2023). Τότε αξιοποιήθηκαν για την οργάνωση εκδηλώσεων και την άμεση επικοινωνία με τους ψηφοφόρους. Στις επόμενες δεκαετίες, όλο και περισσότεροι πολιτικοί ηγέτες δημιούργησαν λογαριασμό στα κοινωνικά δίκτυα, με το φαινόμενο να κορυφώνεται στη σημερινή εποχή. Το 2020, ο Εμμανουέλ Μακρόν πρωτοπόρησε ως ένας από τους πρώτους πολιτικούς στην πλατφόρμα του TikTok, με τον Σάιμον Χάρις στην Ιρλανδία και τον Όλαφ Σόλτς στη Γερμανία να ακολουθούν το παράδειγμα του, προσελκύοντας συνολικά εκατομμύρια ακόλουθους, εκ των οποίων μεγάλη μερίδα νέων που μέχρι τότε απείχαν από τα πολιτικά δρώμενα (Giagkinis, I., 2024).
Η παραδοσιακή απρόσωπη μορφή πολιτικής επικοινωνίας εξελίχθηκε σε μια πιο προσωποκεντρική παρουσία. Η χρήση αυθόρμητης γλώσσας του σώματος, η απλοποίηση σύνθετων πολιτικών κειμένων, το συνοπτικό περιεχόμενο, καθώς και η αξιοποίηση των ψηφιακών τάσεων, «trends», με σκοπό τη γεφύρωση του γενεαλογικού χάσματος μεταξύ πομπού και δεκτών, ενίσχυσαν σημαντικά την απήχηση των πολιτικών ηγετών στο TikTok. Ως αποτέλεσμα, δημιουργήθηκε μια αίσθηση εμπιστοσύνης με το απευθυνόμενο κοινό. Η πρόθεση συμπερίληψης της νέας γενιάς και η προσαρμογή στα νεανικά μέσα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες επιτυχίας. Έτσι, η πολιτική άρχισε να παρουσιάζεται ως πιο προσιτή και λιγότερο ελιτιστική, επιτρέποντας στους νέους να εκφράσουν την άποψή τους όχι μόνο ως ψηφοφόροι, αλλά και ως ενεργοί πολίτες με ενισχυμένη αίσθηση πολιτικής αποτελεσματικότητας.
Η πολιτική κινητοποίηση επεκτείνεται πλέον πέρα από τη φυσική οργάνωση συγκεντρώσεων. Στην πλατφόρμα του TikTok οι νέοι επεξεργάζονται, σχολιάζουν και επανανοηματοδοτούν το περιεχόμενο που τους παρέχεται. Πολλές φορές, αυτό έχει οδηγήσει όχι μόνο σε αντιδράσεις σε θέματα επικαιρότητας, αλλά και οργανωμένες δράσεις, από τοπικές εκδηλώσεις έως συλλαλητήρια (Δεληγεώργης, Ι.,Α., 2024). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Αμερικανικές εκλογές του 2020, όπου influencers κινητοποίησαν τους νέους να συμμετέχουν ενεργά στις εκλογές, επιφέροντας αύξηση 50% στη συμμετοχή τους σε σχέση με το 2016 (Circle at TUFTS University, 2021). Σε αυτές τις περιπτώσεις διαπιστώνεται πως αψηφάται η ψηφιακότητα και ο διαδικτυακός ακτιβισμός μετουσιώνεται σε συλλογική δράση στην πραγματική ζωή. Η διαδικασία αυτή υλοποιείται σχετικά αβίαστα εξαιτίας της δομής της εφαρμογής. Η δυναμική της εκάστοτε πρωτοβουλίας ενισχύεται δραστικά σε συνδυασμό με την κλιμακούμενη απήχηση και την συνεχή και αδιάκριτη αναπαραγωγή από διαφορετικούς λογαριασμούς, οι οποίοι προκειμένου να προωθήσουν μια είδηση, δημιουργούν ακόμη και εκ νέου υλικό.
Παρά την πληθωρική παρουσία της και τις δυνατότητές του, το TikTok ενέχει και σημαντικούς κινδύνους σε περίπτωση εσφαλμένης χρήσης της, όπως η υποδαύλιση ρητορικής μίσους και η παραπληροφόρηση. Η εφαρμογή ενώ παρέχει τη δυνατότητα να εκδημοκρατίσει και να ενισχύσει τη συμμετοχή, κυριαρχείται από συναισθηματική φόρτιση και η εξατομικευμένη παρουσίαση περιεχομένου θέτει υπό αμφισβήτηση την ποιότητα του δημοσίου διαλόγου (Biswas, A., Javadian Sabet, A., & Lin, Y.R., 2025). Η ρέουσα διάδοση του υλικού, καθιστά τις ψευδείς ειδήσεις αρκετά έμπιστες και δύσκολα ανιχνεύσιμες. Η έλλειψη σαφών μεθόδων εποπτείας και η περιπλοκότητα των αλγορίθμων εγείρουν ζητήματα περί χειραγώγησης της κοινής γνώμης και πολιτικής παραπληροφόρησης (Biswas, A., Javadian Sabet, A., & Lin, Y.R., 2025). Επομένως, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη ενός ρυθμιστικού πλαισίου, το οποίο θα εγγυάται τη διαφάνεια και τον έλεγχο, προστατεύοντας τον συμμετοχικό χαρακτήρα αυτής της νέας απόπειρας. Οι ευθύνες δεσμεύουν τόσο τους πολιτικούς και τους δημιουργούς περιεχομένου όσο και τους ίδιους τους πολίτες, που συμμετέχουν ενεργά στην ψηφιακή διάδραση.
Τα νέα μέσα πολιτικής επικοινωνίας συμβάλουν στη μεταβολή του τρόπου επικοινωνίας και άσκησης της δημοκρατίας, μεταξύ των πολιτών και πολιτικών. Το TikTok εδραιώνεται σταδιακά ως ένας καίριος χώρος πολιτικής διαμόρφωσης και συμμετοχής, ιδίως για τη νέα γενιά. Παράλληλα, η αβέβαιη φύση της πλατφόρμας και των αλγορίθμων της εγείρει σοβαρά ζητήματα αξιοπιστίας και εγκυρότητας. Υπό αυτό το πρίσμα, η διασφάλιση της ουσιαστικής και δημοκρατικά συμβατής συμμετοχής προϋποθέτει την καλλιέργεια κριτικής σκέψης, ψηφιακής παιδείας και την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού πλαισίου εποπτείας.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Biswas, A., Javadian Sabet, A., & Lin, Y.R.(2025). Toxic politics and political misinformation on TikTok. Harvard Kennedy School Misinformation Review, 6(4). Διαθέσιμο σε:https://www.researchgate.net/publication/394797310_Toxic_politics_and_TikTok_engagement_in_the_2024_US_election
Hindarto, I. H. (2022). TikTok and Political Communication of Youth: A Systematic Review. Research Gate.Διαθέσιμο σε: https://www.researchgate.net/publication/377810916_Tiktok_and_Political_Communication_of_Youth_A_Systematic_Review
Setyanti, W. Y., Ridho, S., & Irfanudin, F. (12 Δεκεμβρίου 2024). Tiktok Social Media and Democracy: A Study on Generation Z in Australia Indonesia Youth Association (Aiya) Yogyakarta. Journal Eduvest. 4 (12). Διαθέσιμο σε: https://eduvest.greenvest.co.id/index.php/edv/article/view/50109/3328
Sodani, T., & Mendenhall, S. (2021). Binge-Swiping Through Politics: TikTok’s Emerging Role in American Government. Journal of Student Research, 10(2). Διαθέσιμο σε: https://www.jsr.org/hs/index.php/path/article/view/1777/782
Δεληγεώργης, Ι.,Α. (2024). Ο Ρόλος του TikTok στην Πολιτική Επικοινωνία και Προώθηση (Διπλωματική εργασία). Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.ΙΚΕΕ. Διαθέσιμο σε: https://ikee.lib.auth.gr/record/361046/files/GRI-2025-47482.pdf
Center for Information & Research on Civic Learning and Engagement (CIRCLE), Tisch College of Civic Life, Tufts University. (29 Απριλίου 2021). Half of Youth Voted in 2020, An 11-Point Increase from 2016. Διαθέσιμο σε: https://circle.tufts.edu/latest-research/half-youth-voted-2020-11-point-increase-2016
Giagkinis, I. (8 Απριλίου 2024). Η αύξηση ονόματι χρήστη του TikTok από δυτικούς πολιτικούς και οι ανησυχίες ασφάλειας. Euronews. Διαθέσιμο σε: https://gr.euronews.com/2024/04/08/i-afxanaomini-xristi-tou-tiktok-apo-dytikous-politikous-kai-oi-anisixies-asfaleias
Herrman, J. (28 Ιουνίου 2020). TikTok, Teen Politics, and Gen Z. New York Times.Διαθέσιμο σε: https://www.nytimes.com/2020/06/28/style/tiktok-teen-politics-gen-z.html
Λιαλούτη, Μ. (30 Σεπτεμβρίου 2023). Πολιτική και επικοινωνία στα χρόνια των social media. Τα Νέα. Διαθέσιμο σε: https://www.tanea.gr/print/2023/09/30/politics/politiki-kai-epikoinonia-sta-xronia-ton-social-media/
Πηγή εικόνας: snworksceo.(n.d.). PNG image. Διαθέσιμο σε: https://snworksceo.imgix.net/tms/be6e486b-6917-496a-ba52-beef35361190.sized-1000×1000.png?w=1000