Γράφει η Μυλοπούλου Άννα

Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν σημειωθεί ριζικές μεταβολές στο διεθνές περιβάλλον ασφαλείας, ενώ νέες μορφές πολέμου, που αποκλίνουν όλο και περισσότερο από παραδοσιακές, στρατιωτικές μεθόδους, συναντώνται όλο και πιο συχνά. Οι υβριδικές στρατηγικές είναι πλέον διαδεδομένες, με τη χρήση τακτικών όπως κυβερνοεπιθέσεις και οικονομικές κυρώσεις. Σε αυτό το πλαίσιο λοιπόν, είναι άραγε δυνατόν να αξιοποιηθεί μία περιοχή ή ο πληθυσμός της, ως εργαλείο πολέμου, προκειμένου να ασκηθεί πίεση στον αντίπαλο και να επηρεάσει τη στρατηγική του; Η περίπτωση της περιοχής της Αμπχαζίας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο μια περιοχή και οι κάτοικοί της μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως μέρος στρατηγικού σχεδίου, με στόχο την επίτευξη πολιτικών, στρατιωτικών και ευρύτερων στόχων.

Η Αμπχαζία είναι μία μικρή σε έκταση περιοχή, που βρίσκεται στη βορειο-ανατολική ακτή της Μαύρης Θάλασσας και το καθεστώς της αποτελεί αμφιλεγόμενο σημείο στο Διεθνές Δίκαιο. Η πλειοψηφία των κρατών τη θεωρεί τμήμα της Γεωργίας, ενώ η κυβέρνηση της Γεωργίας υποστηρίζει ότι η περιοχή είναι κατεκτημένη από τη Ρωσία. Αντίθετα, πέντε κράτη-μέλη του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, αναγνωρίζουν την Αμπχαζία ως ανεξάρτητη δημοκρατία. (Tatiani, 2024) Ως συνέπεια μιας βίαιης σύγκρουσης στις αρχές της δεκαετίας του 90’, η Αμπχαζία αποσχίστηκε από την Γεωργία και διακήρυξε την ανεξαρτησία της, ενώ αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος από την Ρωσία το 2008, μετά τον γεωργιανο-ρωσικό πόλεμο. Σήμερα η περιοχή μαστίζεται από φτώχεια και βασίζεται κυρίως στην επιρροή εξωτερικών παραγόντων για την επιβίωσή της. Είναι σε μεγάλο βαθμό οικονομικά και στρατιωτικά εξαρτημένη από τη Ρωσία, έχοντας υπογράψει ακόμη και συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας (Eurasianet, 2022), ενώ η πλειοψηφία των εξωτερικών σχέσεων που αφορούν την περιοχή, πραγματοποιούνται μέσω της Τιφλίδας. (ISPI, 2024)

Η ρωσική παρουσία σε πολλές περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης (ΕΣΣΔ) παραμένει μέχρι και σήμερα ιδιαίτερα αισθητή. Υπό την ηγεσία του Προέδρου Πούτιν, η Ρωσία κατηγορείται για ιμπεριαλιστικές και επεκτατικές πολιτικές, τρεφόμενες από το παρελθόν και τις παραδοσιακές αξίες της χώρας, ενώ πολλοί αποδίδουν τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις προσπάθειες εμπλοκής σε αρκετές πρώην περιοχές της ΕΣΣΔ, μεταξύ άλλων και σε αυτή τη νοοτροπία του σημερινού καθεστώτος της Ρωσίας. (Kolesnikov, 2023) Στη μετασοβιετική περίοδο σχεδόν καμία άλλη περιοχή δε συντηρεί τόσο στενές σχέσεις με τη Ρωσία, όσο η Αμπχαζία, οι εσωτερικές αδυναμίες της οποίας επιτρέπουν στη Ρωσία να έχει ισχυρότατη πολιτική και οικονομική επιρροή, καθώς και στρατιωτικές φιλοδοξίες για την περιοχή. (Gerrits & Bader, 2016)

Αντίθετα, οι σχέσεις της Αμπχαζίας με τη Γεωργία χαρακτηρίζονται από εντάσεις που ξεκίνησαν πολύ πριν την απόσχιση της περιοχής από την χώρα, συγκεκριμένα μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Σήμερα, αν και κατά καιρούς ακούγονται πρωτοβουλίες για διάλογο μεταξύ των δύο περιοχών, οι σχέσεις παραμένουν τεταμένες. (Jasutis, 2018) Η Αμπχαζία ανέκαθεν βρισκόταν υπό την απειλή των πολλών και ισχυρότερων γειτονικών χωρών της, λόγω της στρατηγικής και εμπορικά σημαντικής γεωγραφικής της θέσης μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, καθώς και του κλίματος και περιβάλλοντος της περιοχής. Έτσι, ενώ οι Αμπχάζιοι χρόνια αγωνίζονται να προστατεύσουν την εθνική τους ταυτότητα, γλώσσα και κουλτούρα, οι μεγαλύτερες δυνάμεις της περιοχής την εκμεταλλεύονται, με σκοπό την επίτευξη των δικών τους στόχων και συμφερόντων. (UNPO, 2002) Σε αυτό το σημείο, τίθενται τα ερωτήματα, πώς καταφέρνουν να αξιοποιήσουν την περιοχή και τί συνέπειες έχει αυτό για την αντίπαλη χώρα αλλά και την ίδια την περιοχή;

Μετά την κατάπαυση πυρός στις 12 Αυγούστου 2008, που σηματοδότησε τη λήξη του πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Γεωργίας, η πρώτη έσπευσε να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Αμπχαζίας και συνεπώς να δηλώσει έτσι την πρόθεσή της για έντονη δραστηριότητα και εμπλοκή στην περιοχή και τις υποθέσεις της. (Nikoleishvili, 2023) Οι τακτικές της Ρωσίας στον 21ο αιώνα έχουν αναδείξει μία νέα μορφή πολέμου, τον υβριδικό, ή σύμφωνα με τους Ρώσους τον πόλεμο Νέας Γενιάς, όπου οι αδυναμίες μιας χώρας, περιοχής ή ομάδας ανθρώπων εργαλειοποιούνται, με στόχο την αποδυνάμωση του αντιπάλου. (Fox & Rossow, 2017) Από το 2008, οι δύο χώρες βρίσκονται σε κατάσταση «παγωμένης διαμάχης», υπονοώντας ότι μία διαμάχη που έχει λήξει, μπορεί λόγω της τεταμένης ατμόσφαιρας να αρχίσει οποιαδήποτε στιγμή και εκφράζεται συχνά μέσω εδαφικών διαφορών, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση συμβαίνει με την αμφιλεγόμενη κατάσταση της Αμπχαζίας. Αυτή η κατάσταση έχει πολλές επιπτώσεις για μία χώρα, στη συγκεκριμένη περίπτωση τη Γεωργία, καθώς αποδυναμώνεται η διακυβέρνησή της, δυσχεραίνονται οι σχέσεις με άλλες χώρες και τέλος υπάρχει περιθώριο παρέμβασης στις κρατικές υποθέσεις από άλλες χώρες, μέσω της ασταθούς περιοχής. (Candiago, 2022)

Χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα την “προστασία της ανεξαρτησίας και ελευθερίας της περιοχής”, η Ρωσία παρεμβαίνει στις υποθέσεις της Αμπχαζίας, μέσω εγκατάστασης πολλαπλών στρατιωτικών βάσεων, ειδικά κοντά στα σύνορα, οικονομικής υποστήριξης, καλύπτοντας περίπου το 80% (Linderman, 2025) του κρατικού προϋπολογισμού, ενίσχυσης της διπλωματίας ειδικά με τις χώρες που αναγνωρίζουν την Αμπχαζία ως κράτος (Zosiashvili, 2022). Σημαντικοί παράγοντες για την οικονομία της Αμπχαζίας, όπως ο τουρισμός και η γεωργία, επιβιώνουν σχεδόν αποκλειστικά λόγω της βοήθειας ρωσικών κεφαλαίων, ενώ στρατηγική συμφωνία που υπογράφηκε το 2014 μεταξύ των δύο, επιτρέπει την εισχώρηση του ρωσικού στρατού σε αυτόν της Αμπχαζίας, δεσμεύοντας ταυτόχρονα και τις δυο μεριές να παρέχουν στρατιωτική στήριξη σε περίπτωση απειλής (Linderman, 2025).

Παράλληλα, η Ρωσία μέχρι σήμερα έχει παραχωρήσει ρωσικά διαβατήρια περίπου στο 90% των κατοίκων της Αμπχαζίας (Bescotti, Burkhardt, Rabinovych , & Wittke, 2022), ενώ πρόσφατα, με νέα μέτρα διευκόλυνε περαιτέρω τη διαδικασία έκδοσης αυτών, για τους κατοίκους της περιοχής (Ostiller, 2025). Με αυτή την πράξη «δημιουργήθηκαν» πολλοί Ρώσοι πολίτες στα εδάφη της Αμπχαζίας, ενώ σε αυτή την περίπτωση το διαβατήριο δεν έχει μόνο την αξία ενός νομικού εγγράφου, αλλά επαναπροσδιορίζει τη σχέση μεταξύ των κατοίκων της περιοχής, την πολιτεία και τη γεωγραφική έκταση, εγχαράσσοντας σε αυτούς την κυριαρχία της συγκεκριμένης χώρας. Έτσι κανονικοποιείται η παρουσία Ρώσων κατοίκων μέσα στα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα της Γεωργίας, ενώ παράλληλα ενδυναμώνεται η σχέση τους με την κρατική κυριαρχία της Ρωσίας. Η εργαλειοποίηση διαβατηρίων για την επίτευξη στόχων αποτελεί μορφή υβριδικού πολέμου, γνωστή και ως “passportization”. (Artman, 2013)

Τέλος, η Ρωσία έχει εγκαταστήσει σημαντικό αριθμό στρατιωτικών βάσεων και στρατιωτών στην Αμπχαζία, ενώ οι στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής, που υπολείπονται του μεγέθους και της εξειδίκευσης των ρωσικών δυνάμεων, έχουν πλέον σχεδόν πλήρως ενσωματωθεί στις ρωσικές δομές. Σημαντική είναι και η παρέμβαση στα σύνορα με τη Γεωργία, όπου με την εγκατάσταση συρματοπλεγμάτων και επανδρωμένων φυλακίων, η μετακίνηση έχει περιοριστεί και η Αμπχαζία βρίσκεται ακόμα πιο αποκομμένη από την Γεωργία. (Bajelidze, 2025) Γίνεται φανερή λοιπόν η μεγάλη εξάρτηση της Αμπχαζίας και των κατοίκων της από τη Ρωσία, η οποία έχει την πρωτοβουλία κινήσεων όσον αφορά το μέλλον της περιοχής.

Οι συνεχείς ταραχές στην περιοχή της Αμπχαζίας, που μόνο εντείνονται με τις δραστηριότητες της Ρωσίας στην περιοχή, απαιτούν αντίδραση από τη μεριά της Γεωργίας, αποσυντονίζοντάς κατ΄ αυτόν τον τρόπο τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειές της και υπονομεύοντας τη διπλωματία και τη στρατιωτική πολιτική της χώρας. Κατά συνέπεια και υπό αυτές τις συνθήκες, οποιαδήποτε προσπάθεια της Γεωργίας να εισέλθει στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση κρίνεται μάταιη, γεγονός που δικαιολογεί την αναγκαστική απομάκρυνσή της από τις διπλωματικές και πολιτικές επιλογές της. (Meyer, 2025) Παράλληλα η τακτική υβριδικού πολέμου, γνωστή ως «borderization», που αναφέρεται στην ισχυρή παρουσία ρωσικού στρατού στα σύνορα  Αμπχαζίας-Γεωργίας και την παροδική εισχώρηση προς το βάθος των ελεγχόμενων από τη Γεωργία εδαφών, προκαλεί ανασφάλεια και ανησυχία. Οι παραμεθόριες κοινότητες ζουν υπό πίεση και απειλή, ενώ οι αρνητικές επιπτώσεις είναι εμφανείς και στις τοπικές οικονομίες τους. (Sikharulidze, 2025) Εκθέσεις του 2023 μαρτυρούν ότι κύριος κίνδυνος για την ασφάλεια και την ακεραιότητα του κράτους της Γεωργίας είναι η Ρωσική εμπλοκή σε περιοχές διεθνώς αναγνωρισμένες ως εδάφη της Γεωργίας, ειδικότερα στην Αμπχαζία και την περιοχή του Τσχινβάλι. (Caucasus Watch, 2024)

Από τη μεριά της η Γεωργία, με τον τρόπο που επιλέγει να παρουσιάσει την ιστορία περί διαμάχης, και σε μία προσπάθεια ενίσχυσης ισχυρισμών περί εδαφικής ακεραιότητας, χαρτογραφεί ως κύριο υπαίτιο των αναταραχών που λαμβάνουν χώρα και της απομάκρυνσης των Αμπχαζίων από τη Γεωργία, την Ρωσία. Σε αυτό το πλαίσιο δεν γίνεται καμία αναφορά στην στρατιωτική εισβολή της Γεωργίας στην Αμπχαζία τη δεκαετία του 90’, καθώς και στη διαχρονική απόρριψη και υποβάθμιση της πολιτικής αυτενέργειας, ταυτότητας και πολιτισμού των Αμπχαζίων από Γεωργιανούς κυβερνητικούς. Η πλαισίωση αυτή θέλει ουσιαστικά τη Γεωργία να είναι θύμα του ρωσικού ιμπεριαλισμού και την Αμπχαζία να δουλεύει ως το δεξί χέρι της Ρωσίας. Με την παρουσίαση αυτής της οπτικής, η Γεωργία κατάφερε να κερδίσει την εύνοια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία ως βασικό πυλώνα της πολιτικής της υποσχέθηκε να μην αναγνωρίσει την Αμπχαζία ως ανεξάρτητη, αλλά ως κατεκτημένο γεωργιανό έδαφος. H φιλο-ευρωπαϊκή στροφή και η στήριξη της Ένωσης στην εδαφική ακεραιότητα της Γεωργίας έχει απομονώσει ακόμα περισσότερο την Αμπχαζία, ενώ αντίστοιχες πολιτικές που απορρίπτουν αιτήματα για βίζα στους κατοίκους, και επιπλέον δεν αναγνωρίζουν τα διαβατήριά τους ως νόμιμα έγγραφα, συμβάλλουν στην αύξηση της εξάρτησης της περιοχής από τη Ρωσία (Beacháin, 2025), (Kvarchelia, 2022).

Είναι φανερό λοιπόν, ότι παρά την de facto ανεξαρτησία που διακήρυξε η Αμπχαζία, η επιβίωσή της, καθώς και το μέλλον της, εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τις επιλογές και τις πολιτικές των γειτονικών της χωρών. Σε αυτό το πλαίσιο, τα τελευταία χρόνια, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, το μέλλον της Αμπχαζίας είναι ιδιαίτερα αβέβαιο, καθώς η πιθανή αποδυνάμωση της Ρωσίας και συνεπώς η μείωση της χρηματοδότησης προς την Αμπχαζία θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναγκαστική στροφή προς τη Γεωργία, ενώ μια ενδυναμωμένη Ρωσία θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω την επιρροή της. (Waal, 2025) Όπως σημειώνει ο Αμπχάζιος συγγραφέας A. Achba, «αν και οι Αμπχάζιοι βλέπουν τη Ρωσία ως τον εγγυητή ασφαλείας τους, ζουν παράλληλα με τον φόβο μην τους καταπιεί», τονίζοντας για μία ακόμα φορά τη σχέση εξάρτησης και το μικρό περιθώριο αυτονομίας που έχει απομείνει στους Αμπχάζιους (Nikoleishvili, 2023).

Η Ρωσία και η Γεωργία έχουν πολύ διαφορετική άποψη σχετικά με την Αμπχαζία και το καθεστώς της. Και οι δύο χώρες ωστόσο, παρότι έχουν διαφορετικούς στόχους, εργαλειοποιούν την περιοχή της Αμπχαζίας και τους κατοίκους της, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους και μέσω των κινήσεών τους στην αποσχισμένη περιοχή, καταφέρνουν να επηρεάσουν έμμεσα, ή και άμεσα, τον αντίπαλό τους. Έτσι, οι Αμπχάζιοι βρίσκονται παγιδευμένοι σε ένα πολιτικο-στρατιωτικό «παιχνίδι» των δύο χωρών, όπου τα κίνητρα και οι στόχοι κινούνται πέραν των ορίων τους. Και ενώ οι δύο χώρες επηρεάζουν με κάθε πολιτική τους κίνηση και απόφαση το μέλλον της Αμπχαζίας, οι κάτοικοι βλέπουν την τοπική διοίκηση αλλά και την εθνική ταυτότητά τους να υποβαθμίζεται, ενώ το όνειρό τους για μια ανεξάρτητη δημοκρατία φαντάζει ολοένα και πιο ανέφικτο.

Πηγές

Artman, V. M. (2013). Documenting Territory: Passportisation, Territory, and Exception in Abkhazia and South Ossetia. Geopolitics, 18(3), 682–704. Ανάκτηση από https://doi.org/10.1080/14650045.2013.769963

Bajelidze, B. (2025, July 2). Abkhazia: Client or Catalyst? Ανάκτηση από The Red Line: https://www.theredlinepodcast.com/post/abkhazia-client-or-catalyst

Beacháin, D. Ó. (2025). Courting Europe: Diplomatic Battlegrounds and the Georgian–Abkhazian Conflict. 36(2), 178-218. Ανάκτηση από Irish Studies in International Affairs: https://dx.doi.org/10.1353/isia.2025.a962916.

Bescotti, E., Burkhardt, F., Rabinovych , M., & Wittke, C. (2022, March 25). Passportization: Russia’s “humanitarian” tool for foreign policy, extra-territorial governance, and military intervention. Ανάκτηση από Global Citizenship Observatory: https://globalcit.eu/passportization-russias-humanitarian-tool-for-foreign-policy-extra-territorial-governance-and-military-intervention/#:~:text=Since%202002%20Russia%20started%20its,the%20demand%20for%20Russian%20passports

Candiago, L. (2022, 8 24). Russia’s approach to Frozen Conflicts, studying the past to prevent the future. Ανάκτηση από cirsd: https://www.cirsd.org/en/young-contributors/russias-approach-to-frozen-conflicts-studying-the-past-to-prevent-the-future

CEPA. (2023). Ανάκτηση από https://cepa.org/article/russias-new-black-sea-base-angers-georgia/#image-credit

Eurasianet. (2022, September 23). Concerns over conscription in Abkhazia as Russia mobilizes. Ανάκτηση από Eurasianet: https://eurasianet.org/concerns-over-conscription-in-abkhazia-as-russia-mobilizes

Fox, A. C., & Rossow, A. J. (2017, March). Making Sense of Russian Hybrid Warfare: A Brief Assessment of the Russo–Ukrainian War. Ανάκτηση από The land of Warfare papers: https://www.ausa.org/sites/default/files/publications/LWP-112-Making-Sense-of-Russian-Hybrid-Warfare-A-Brief-Assessment-of-the-Russo-Ukrainian-War.pdf

Gerrits, A. W., & Bader, M. (2016). Russian patronage over Abkhazia and South Ossetia: implications for conflict resolution. East European Politics, 32(3), 297–313. Ανάκτηση από https://doi.org/10.1080/21599165.2016.1166104

ISPI. (2024, November 12). At the break of thaw, a deluge: The last moments of Abkhazia? Ανάκτηση από Italian Institute for International Political Studies: https://www.ispionline.it/en/publication/at-the-break-of-thaw-a-deluge-the-last-moments-of-abkhazia-189552

Jasutis, G. (2018). GEORGIA-ABKHAZIA: THE PREDOMINANCE OF IRRECONCILABLE POSITIONS. The War Report, Geneva academy, 2-10. Ανάκτηση από https://geneva-academy.ch/wp-content/uploads/2025/09/Georgia-Abkhazia-The-Predominance-of-Irreconcilable-Positions.pdf

Kolesnikov, A. (2023, Decemeber 6). Blood and Iron: How Nationalist Imperialism Became Russia’s State Ideology. Ανάκτηση από Carnegie Endowment for International Peace: https://carnegieendowment.org/research/2023/11/blood-and-iron-how-nationalist-imperialism-became-russias-state-ideology?lang=en

Kvarchelia, L. (2022). The decision of the European Union was not absolutely inevitable”. Ανάκτηση από https://abkhazworld.com/aw/analysis/2042-liana-kvarchelia-the-decision-of-the-european-union-was-not-absolutely-inevitable

Linderman, L. (2025, July 2). Abkhazia: Client or Catalyst? Ανάκτηση από The Red line: https://www.theredlinepodcast.com/post/abkhazia-client-or-catalyst

Meyer, C. (2025). The Relationship Between Popular Uprisings and Militarized. Huskie Commons, 8. Ανάκτηση από https://huskiecommons.lib.niu.edu/studentengagement-honorscapstones/1558

Nikoleishvili, S. (2023, April 3). With a Bang and a Whimper: Dismantling Russian Neo-Imperialism. Ανάκτηση από Italian Institute for International Political Studies: https://www.ispionline.it/en/publication/with-a-bang-and-a-whimper-dismantling-russian-neo-imperialism-123664

Ostiller, N. (2025, May 19). Putin signs decree simplifying process for Abkhazians and South Ossetians to become Russian citizens. Ανάκτηση από OC-media: https://oc-media.org/putin-signs-decree-simplifying-process-for-abkhazians-and-south-ossetians-to-become-russian-citizens/

Sikharulidze, V. (2025, March 13). Russian Influence Operations in Georgia: A Threat to Democracy and Regional Stability. Ανάκτηση από Foreign Policy Research Institute: https://www.fpri.org/article/2025/03/russian-influence-operations-in-georgia-a-threat-to-democracy-and-regional-stability/#:~:text=To%20understand%20Russia’s%20influence%20in,economies%2C%20and%20tests%20Western%20reactions

Tatiani. (2024, September 6). ‘This is a matter of preserving us as an ethnic group.’ Abkhazia’s fight against foreign influence. Ανάκτηση από Georgian-Abkhaz Context: https://geabconflict.net/blog/this-is-a-matter-of-preserving-us-as-an-ethnic-group-abkhazias-fight-against-foreign-influence/

UNPO. (2002, December 31). State-Legal Relations between Abkhazia and Georgia. Ανάκτηση από Unrepresented Nations and Peoples Organisation: https://unpo.org/state-legal-relations-between-abkhazia-and-georgia/

Waal, T. D. (2025). Abkhazia: Client or Catalyst? Ανάκτηση από The Red Line: https://www.theredlinepodcast.com/post/abkhazia-client-or-catalyst

Watch, C. (2024, April 23). Georgia’s 2023 Security Report: Russian Occupation Top Threat. Ανάκτηση από Caucasus Watch: https://caucasuswatch.de/en/news/georgias-2023-security-report-russian-occupation-top-threat.html

Zosiashvili, L. (2022). Russia’s Occupation of Abkhazia and Tskhinvali Regions. Ανάκτηση από: doi:10.13140/RG.2.2.23248.16640