Γράφει η Άντζελα Πασολλάρι
Η ταχεία εξέλιξη των ψηφιακών τεχνολογιών τα τελευταία χρόνια έχει μεταβάλει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι οικονομίες, οι κοινωνίες και τα κράτη. Η ψηφιακή μετάβαση δεν περιορίζεται πλέον στην τεχνολογική καινοτομία ή στην αύξηση της αποδοτικότητας, αλλά συνδέεται άμεσα με ζητήματα ισχύος, ασφάλειας και πολιτικής αυτονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, οι ψηφιακές υποδομές αναδεικνύονται σε κρίσιμο παράγοντα διεθνούς ανταγωνισμού, καθώς επηρεάζουν τη δυνατότητα των κρατών να ελέγχουν στρατηγικούς τομείς της οικονομίας και της δημόσιας διοίκησης.
Σε αυτό το διεθνές περιβάλλον έντονου τεχνολογικού ανταγωνισμού, η ανάπτυξη των δικτύων επόμενης γενιάς, όπως το 6G, και των υποδομών επεξεργασίας δεδομένων edge-cloud αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία, αντιμετωπίζοντας τις ψηφιακές υποδομές όχι μόνο ως τεχνολογικές επιλογές, αλλά ως πεδία άσκησης γεωπολιτικής ισχύος με μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Συγκεκριμένα, τα δίκτυα 6G αναμένεται να αποτελέσουν το επόμενο μεγάλο άλμα στις ασύρματες επικοινωνίες. Θα προσφέρουν εξαιρετικά χαμηλή καθυστέρηση, μεγαλύτερη χωρητικότητα και τη δυνατότητα υποστήριξης εφαρμογών κρίσιμης σημασίας, όπως η αυτόνομη κινητικότητα, τα βιομηχανικά δίκτυα και οι έξυπνες πόλεις. Παράλληλα, οι τεχνολογίες edge-cloud αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ψηφιακή οικονομία, μεταφέροντας την επεξεργασία δεδομένων πιο κοντά στον τελικό χρήστη και μειώνοντας την εξάρτηση από μεγάλα, κεντρικοποιημένα συστήματα cloud (European Commission, 2025).
Η γεωπολιτική σημασία των δικτύων 6G και των υποδομών edge-cloud προκύπτει από τον ρόλο τους ως θεμελιωδών υποδομών για την άσκηση οικονομικής και πολιτικής ισχύος. Τα δίκτυα 6G αναμένεται να υποστηρίξουν κρίσιμες εφαρμογές, όπως αυτόνομα συστήματα μεταφορών και βιομηχανικά δίκτυα, γεγονός που τα καθιστά άμεσα συνδεδεμένα με ζητήματα εθνικής ασφάλειας και τεχνολογικής κυριαρχίας (OECD, 2023). Ο έλεγχος των δικτύων αυτών επηρεάζει τόσο την πρόσβαση σε δεδομένα στρατηγικής σημασίας, όσο και τη δυνατότητα καθορισμού τεχνικών προτύπων σε διεθνές επίπεδο (Farrell & Newman, 2019).
Παράλληλα, οι υποδομές edge-cloud μεταβάλλουν τη γεωγραφία της ψηφιακής ισχύος, καθώς επιτρέπουν την αποκέντρωση της επεξεργασίας δεδομένων και μειώνουν την εξάρτηση από υπερσυγκεντρωμένα κεντρικά cloud συστήματα που ελέγχονται κυρίως από μη ευρωπαϊκούς παρόχους. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτό μεταφράζεται σε αυξημένο έλεγχο επί των δεδομένων και σε ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ψηφιακών υποδομών, περιορίζοντας γεωπολιτικές ευπάθειες που απορρέουν από τεχνολογικές εξαρτήσεις (European Commission, 2025).
Η γεωπολιτική διάσταση των ψηφιακών υποδομών καθίσταται ολοένα και πιο εμφανής μέσα από τον διεθνή ανταγωνισμό για τον έλεγχο τεχνολογικών προτύπων, αλυσίδων εφοδιασμού και κρίσιμων ψηφιακών δικτύων. Η εμπειρία από την ανάπτυξη των δικτύων 5G ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο οι τηλεπικοινωνιακές τεχνολογίες μετατράπηκαν σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, κυρίως μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, με επίκεντρο ζητήματα ασφάλειας δικτύων, τεχνολογικής εξάρτησης και ελέγχου κρίσιμων προμηθευτών. Οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν σε κινεζικές εταιρείες τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού και η προσπάθεια αναδιάρθρωσης των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού κατέδειξαν τη στρατηγική σημασία των υποδομών αυτών (Farrell & Newman, 2019).
Η μετάβαση στο 6G αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω αυτές τις δυναμικές, καθώς η τεχνολογία θα ενσωματωθεί σε ακόμη περισσότερους τομείς της οικονομίας και της κρατικής λειτουργίας. Σήμερα, τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες, όσο και η Κίνα επενδύουν συστηματικά στην έρευνα και την ανάπτυξη του 6G, επιδιώκοντας να αποκτήσουν προβάδισμα στον καθορισμό τεχνικών προτύπων και στη διαμόρφωση των μελλοντικών αγορών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και διαθέτει ισχυρή ερευνητική βάση, αντιμετωπίζει την πρόκληση της διατήρησης της ανταγωνιστικότητάς της σε ένα περιβάλλον εντεινόμενου τεχνολογικού ανταγωνισμού, γεγονός που καθιστά τη στρατηγική της επιλογή για ψηφιακή αυτονομία ιδιαίτερα κρίσιμη (OECD, 2023).
Αξίζει να σημειωθεί πως ιδιαίτερη στρατηγική σημασία αποκτούν και οι υποδομές edge-cloud, καθώς επηρεάζουν τη γεωγραφία της ψηφιακής ισχύος. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μοντέλα cloud, που συγκεντρώνουν δεδομένα σε λίγους παγκόσμιους παρόxoυς, οι αρχιτεκτονικές edge-cloud επιτρέπουν μεγαλύτερη αποκέντρωση και τοπικό έλεγχο. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η ενίσχυση των ψηφιακών υποδομών επόμενης γενιάς συνεπάγεται τον περιορισμό της εξάρτησης από μη ευρωπαϊκές εταιρείες τεχνολογίας και την προώθηση της ψηφιακής κυριαρχίας. Ωστόσο, η μετάβαση αυτή προϋποθέτει σημαντικές επενδύσεις, την υιοθέτηση κοινών τεχνικών προτύπων και ουσιαστικό συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών (Bauwens & Calderaro, 2023).
Στο πλαίσιο της στρατηγικής για την Ψηφιακή Δεκαετία, η ΕΕ έχει προχωρήσει σε σειρά θεσμικών και ρυθμιστικών πρωτοβουλιών, όπως ο Digital Markets Act (DMA) και ο Digital Services Act (DSA), οι οποίοι βρίσκονται ήδη σε εφαρμογή και αποσκοπούν στη ρύθμιση της ισχύος μεγάλων ψηφιακών παρόχων και στη διασφάλιση της ασφάλειας και διαφάνειας των ψηφιακών υπηρεσιών. Παράλληλα, ο Data Governance Act και ο Data Act, που βρίσκονται σε φάση υλοποίησης, στοχεύουν στη διευκόλυνση της διαχείρισης δεδομένων και στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου αξιοποίησης δεδομένων με σεβασμό στην κυριαρχία και την προστασία της ιδιωτικότητας. Σε συνδυασμό με τις επενδύσεις στην έρευνα για το 6G και στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών υποδομών cloud, οι πρωτοβουλίες αυτές αντανακλούν τη φιλοδοξία της Ένωσης να συνδέσει την τεχνολογική πρόοδο με την ασφάλεια των δικτύων και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων (European Commission, 2025).
Παρά τις θεσμικές πρωτοβουλίες, οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές. Η κατακερματισμένη ευρωπαϊκή αγορά τηλεπικοινωνιών, οι διαφοροποιήσεις στις εθνικές στρατηγικές και η συγκριτικά χαμηλότερη συγκέντρωση επενδύσεων περιορίζουν την ικανότητα της ΕΕ να κινηθεί με ενιαίο και αποφασιστικό τρόπο. Συγκεκριμένα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν προγραμματίσει κονδύλια άνω των $500 εκατομμυρίων για έρευνα και ανάπτυξη 6G και η Κίνα επενδύει συστηματικά σε εθνικά προγράμματα και ιδιωτικούς φορείς, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει περίπου $900 εκατομμύρια μέσω προγραμμάτων όπως το Horizon Europe, αλλά με κατακερματισμένη δομή και περιορισμένη συγκέντρωση κεφαλαίων (OECD, 2023· Farrell & Newman, 2019). Επιπλέον, η εξάρτηση από παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού σε κρίσιμα τεχνολογικά εξαρτήματα καθιστά τις ψηφιακές υποδομές ευάλωτες σε γεωπολιτικές εντάσεις και περιορίζει την ταχύτητα ανάπτυξης (Farrell & Newman, 2019). Ταυτόχρονα, τα δίκτυα 6G και οι υποδομές edge-cloud συνδέονται άμεσα με ζητήματα ασφάλειας, καθώς θα υποστηρίζουν κρίσιμες λειτουργίες του κράτους, της οικονομίας και της κοινωνίας, αποτελώντας δυνητικούς στόχους κυβερνοεπιθέσεων ή πολιτικών πιέσεων. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους αποτελεί, επομένως, βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας (Reuters, 2024).
Τέλος, οι ψηφιακές υποδομές λειτουργούν και ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Η δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επηρεάζει τη διαμόρφωση τεχνικών και ρυθμιστικών προτύπων σε διεθνές επίπεδο ενισχύει τη γεωπολιτική της επιρροή. Το φαινόμενο αυτό έχει περιγραφεί στη βιβλιογραφία ως «Brussels effect», δηλαδή την ικανότητα της ΕΕ να εξάγει τους κανονισμούς και τα πρότυπά της πέραν των συνόρων της, όχι μέσω καταναγκασμού, αλλά λόγω του μεγέθους της αγοράς της και της κανονιστικής της ισχύος (Bradford, 2020). Στο πεδίο των ψηφιακών υποδομών, το «Brussels effect» εκδηλώνεται μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα: η εφαρμογή του General Data Protection Regulation (GDPR) έχει οδηγήσει πολυεθνικές εταιρείες να υιοθετούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα προστασίας δεδομένων και εκτός ΕΕ, ενώ ο Digital Markets Act (DMA) και ο Digital Services Act (DSA) επηρεάζουν τον τρόπο λειτουργίας ψηφιακών πλατφορμών παγκοσμίως. Επιπλέον, οι κατευθυντήριες οδηγίες για cloud υποδομές και sovereign clouds προωθούν πρότυπα ασφάλειας και διαχείρισης δεδομένων που συχνά υιοθετούνται από τρίτες χώρες ή εταιρείες που θέλουν πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ μετατρέπει την τεχνολογική ρύθμιση σε μέσο προβολής γεωπολιτικής ισχύος και σε εργαλείο διαμόρφωσης διεθνών κανόνων λειτουργίας ψηφιακών υποδομών.
Συνολικά, η ανάπτυξη των δικτύων 6G και των υποδομών edge-cloud στην Ευρώπη αποτελεί κρίσιμη γεωπολιτική επιλογή και θα αποτελέσει καθοριστικό πεδίο ισχύος για την Ευρώπη την επόμενη δεκαετία. Η επιτυχία της ευρωπαϊκής στρατηγικής θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της ΕΕ να ισορροπήσει ανάμεσα στην ασφάλεια, την καινοτομία και τη διεθνή συνεργασία, δημιουργώντας ένα συνεκτικό και ανθεκτικό ψηφιακό οικοσύστημα που θα ενισχύει την οικονομική ανθεκτικότητα, θα διασφαλίζει τη στρατηγική αυτονομία και θα επιτρέπει στην Ένωση να επηρεάζει τις διεθνείς τεχνολογικές εξελίξεις, χωρίς να οδηγεί σε τεχνολογικό απομονωτισμό ή περιορισμό της συνεργασίας με τρίτους φορείς και αγορές.
Βιβλιογραφία / Πηγές
Bradford, A. (2020). The Brussels effect: How the European Union rules the world. Oxford University Press. Διαθέσιμο σε: https://global.oup.com/academic/product/the-brussels-effect-9780190088583
Bauwens, M., & Calderaro, A. (2023). Cloud infrastructures and digital sovereignty in Europe. Journal of European Public Policy. Διαθέσιμο σε: https://www.tandfonline.com/toc/rjpp20/current
Farrell, H., & Newman, A. (2019). Weaponized interdependence: How global economic networks shape state coercion. International Security, 44(1), 42–79. Διαθέσιμο σε: https://www.mitpressjournals.org/doi/10.1162/isec_a_00351
European Commission. (2025). 2025 State of the Digital Decade package. European Commission. Διαθέσιμο σε: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/2025-state-digital-decade-package
OECD. (2023). Towards 6G: Policy and regulatory considerations. OECD Publishing. Διαθέσιμο σε: https://www.oecd.org/digital/
Reuters. (2024). EU kick starts new secure satellite constellation. Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/technology/eu-kick-starts-new-secure-satellite-constellation-2024-12-16/
Πηγή εικόνας
TheDigitalArtist. (2020). Network, cloud computing, data. Διαθέσιμο σε: https://pixabay.com/images/id-4851119/