Γράφει η Στουραΐτη Άννα-Μαρία
Η ευρωπαϊκή άμυνα βρίσκεται ίσως στην πιο καθοριστική στιγμή της τελευταίας δεκαετίας. Τα γεγονότα γύρω από την Ουκρανία, η αυξημένη ένταση γύρω από την Ανατολική Μεσόγειο και η αβεβαιότητα στις διεθνείς ισορροπίες απαιτούν μια πιο ενιαία αμυντική στάση — μια ενωμένη Ευρώπη που μπορεί να παράγει, να προμηθεύεται αμυντικό εξοπλισμό και να ενεργεί γρήγορα (European Council, 2025).
Τα τελευταία χρόνια το European Defense Fund (EDF) αποτέλεσε το βασικό εργαλείο της Ένωσης για να ενισχύσει την έρευνα και την ανάπτυξη. Αξίζει να σημειωθεί πως, σε μεγάλο βαθμό, το κατόρθωσε. Μάλιστα, στήριξε συνεργασίες ανάμεσα σε κράτη-μέλη, έδωσε χώρο σε μικρότερες επιχειρήσεις και έδωσε μεγαλύτερη βάση στον αμυντικό σχεδιασμό. Με προϋπολογισμό που φτάνει στα 7,9 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, το EDF επέτρεψε στην Ευρωπαϊκή Ένωση να αποκτήσει μια συνεκτική στρατηγική γύρω από την καινοτομία στον τομέα της άμυνας (European Commission, 2025).
Παρά τα παραπάνω, οι περιορισμοί ήταν εμφανείς. Η Ευρώπη εξακολουθεί να παρουσιάζει καθυστερήσεις στη φάση της παραγωγής και της αξιοποίησης αμυντικών συστημάτων. Γι’ αυτό και το πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe) ήρθε να καλύψει αυτό το κενό, χωρίς να αντικαθιστά το EDF, αλλά ενισχύοντας την επιχειρησιακή ετοιμότητα της Ένωσης (European Union, 2025).
Το SAFE υιοθετήθηκε το 2025 και βασίζεται σε μια πιο πρακτική λογική. Με προϋπολογισμό που φτάνει τα 150 δισ. ευρώ (European Council, 2025), προσφέρει στα κράτη χαμηλότοκα δάνεια για κοινές προμήθειες οπλικών συστημάτων και για ενίσχυση της παραγωγικής τους βάσης (European Commission, 2025). Με απλά λόγια, δεν αφορά μόνο το τι θα παραχθεί στο μέλλον, αλλά τι μπορεί να παραχθεί τώρα. Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το SAFE δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην ενδοενωσιακή συνεργασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, χώρες όπως η Ουκρανία ή κράτη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), μπορούν να συμμετέχουν σε κοινές προμήθειες (European Council, 2025). Αυτό δείχνει όχι μόνο μια κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική, αλλά και μια διάθεση να διαμορφωθούν νέα σχήματα ασφάλειας. Βέβαια, το SAFE δεν λειτουργεί απομονωμένα. Εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του προγράμματος Readiness 2030, το οποίο επιχειρεί να χαράξει μια μακροπρόθεσμη γραμμή, για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών αμυντικών ικανοτήτων (European Parliament, 2025). Στο επίκεντρο, λοιπόν, μπαίνουν τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) και προηγμένες τεχνολογίες όπως, η τεχνητή νοημοσύνη ή οι κβαντικές εφαρμογές. Παράλληλα, προωθείται η ιδέα συνδυασμένων πηγών χρηματοδότησης, από εθνικούς πόρους μέχρι και ιδιωτικά επενδυτικά εργαλεία (European Parliament, 2025). Έτσι, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να ενισχύσουν τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους, χωρίς να υπερβαίνουν τα δημοσιονομικά τους όρια.
Όμως, όπως είναι αναμενόμενο, δεν λείπουν τα ερωτήματα και οι προκλήσεις που θα ακολουθήσουν. Η πρώτη πρόκληση είναι η διαχείριση των 150 δισ ευρώ του SAFE, χωρίς να δημιουργηθούν νέες γραμμές κατακερματισμού (European Council). Ακόμα, η ένταξη τρίτων χωρών χρειάζεται προσεκτικό σχεδιασμό, καθώς μια τέτοια κίνηση θα έχει σκοπό να υποστηρίξει και όχι να αποσταθεροποιήσει την ευρωπαϊκή παραγωγή (European Union, 2025). Η πολυπλοκότητα της συμμετοχής τρίτων χωρών στο SAFE αποτυπώνεται και στην περίπτωση της Τουρκίας. Αξιοσημείωτη είναι η πρόθεσή της να ενταχθεί στο πρόγραμμα, παρά τις έντονες αντιδράσεις Ελλάδας και Κύπρου. Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες της, τόσο η Τουρκία όσο και η Νότια Κορέα δεν κατόρθωσαν να τηρήσουν την προθεσμία ένταξης στο SAFE, η οποία έληγε στις 30 Νοεμβρίου 2025, γεγονός που ανέδειξε τα θεσμικά και πολιτικά όρια της διεύρυνσης του προγράμματος σε χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Tovima, 2025). Τέλος, ορατό είναι το ζήτημα της αποπληρωμής, μιας και ακόμα και τα πιο ευνοϊκά δάνεια πρέπει να εξυπηρετηθούν .
Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η εφαρμογή του SAFE μπορεί να δημιουργήσει μια πιο ανθεκτική και ευέλικτη ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία (European Commission, 2025). Όχι μόνο θα αυξήσει την παραγωγική ικανότητα των κρατών-μελών, αλλά θα ενισχύσει τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των ένοπλων δυνάμεων της Ευρώπης (European Union,2025). Η δυνατότητα κοινών αγορών και συντονισμένων προγραμμάτων ανάπτυξης σημαίνει ότι η Ευρώπη θα μπορεί να ανταποκρίνεται ταχύτερα σε απρόβλεπτες κρίσεις, μειώνοντας την εξάρτηση από τρίτους προμηθευτές (European Union, 2025). Παράλληλα, η συνεργασία με τρίτες χώρες μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες διπλωματικής επιρροής στρατηγικών συμμαχιών, ενισχύοντας συνολικά τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη (European Council, 2025). Τέλος, η μετάβαση αυτή δεν αφορά μόνο τα οπλικά συστήματα και τις νέες τεχνολογίες, αλλά και την ιδία την ικανότητα της Ευρώπης να προστατεύει τους πολίτες της και να διασφαλίζει τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην περιοχή.
Παρόλ’ αυτά, η ευρύτερη εικόνα δείχνει μια Ευρωπαϊκή Ένωση που προσπαθεί να διαφοροποιηθεί. Η μετάβαση από το EDF στο SAFE δεν είναι μια τυπική θεσμική εξέλιξη —είναι μια αλλαγή νοοτροπίας. Η Ευρώπη φαίνεται να αφήνει πίσω της μια εποχή που έδινε έμφαση μόνο στην τεχνολογική αριστεία και βαδίζει σε μια νέα φάση όπου η ικανότητα άμεσης δράσης θεωρείται εξίσου σημαντική (European Council, 2025).
Αν το SAFE υλοποιηθεί όπως σχεδιάζεται, η Ευρώπη δεν θα περιορίζεται να ακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά θα μπορεί να τις καθορίζει. Η άμυνα δεν εξαρτάται από το πόσο καινοτόμο είναι ένα σύστημα αλλά και από το πόσο γρήγορα μπορεί να παραχθεί, να διατεθεί και να αξιοποιηθεί (European Commission, 2025 & European Union, 2025). Αυτή η αλλαγή, αν ολοκληρωθεί, ίσως αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα βήματα για την ευρωπαϊκή ασφάλεια τα επόμενα χρόνια.
Βιβλιογραφία
European Commission. (2025). European Defence Fund. European Commission. Διαθέσιμο σε:https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/european-defence-fund-edf-official-webpage-european-commission_en
European Commission. (2025). SAFE: Security Action for Europe. European Commission. Διαθέσιμο σε:
https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/safe-security-action-europe_en
European Council. (2025). European Council conclusions on European defence and security, 26 June 2025. European Council. Διαθέσιμο σε:
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/06/26/european-council-conclusions-on-european-defence-and-security/
European Council. (2025). European defence readiness. European Council. Διαθέσιμο σε:https://www.consilium.europa.eu/en/policies/european-defence-readiness/
European Parliament. (2025). ReArm Europe Plan / Readiness 2030. European Parliament. Διαθέσιμο σε:
https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/769566/EPRS_BRI(2025)769566_EN.pdf
European Union. (2025). European Defence Agency (EDA). European Union. Διαθέσιμο σε:https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/search-all-eu-institutions-and-bodies/european-defence-agency-eda_en#what-it-does
Tovima.com. (2025). Commission: Turkey expected to miss Nov. 30 deadline for SAFE program. Tovima.com. Διαθέσιμο σε:
https://www.tovima.com/world/commission-turkey-expected-to-miss-nov-30-deadline-for-safe-program/
Πηγή εικόνας:
Global Defense News. (2023). EDA analysis warns on future warfare trends for European defence beyond 2040. Global Defense News. Διαθέσιμο σε:
https://www.armyrecognition.com/focus-analysis-conflicts/army/analysis-defense-and-security-industry/eda-analysis-warns-on-future-warfare-trends-and-technology-imperatives-for-european-defence-beyond-2040