Γράφει ο Ιωάννης Αποστολίδης
Ιστορικά, η Λωρίδα της Γάζας αποτέλεσε μια περιοχή μεγάλων αναταραχών μεταξύ του αραβικού πληθυσμού Παλαιστινίων και των Εβραίων κατοίκων του Ισραήλ, σχετικά με τα δικαιώματα εγκατάστασης στην περιοχή. Πρόσφατα η σύγκρουση αναζωπυρώθηκε όταν η ένοπλη οργάνωση Χαμάς εξαπέλυσε μεγάλης κλίμακας επίθεση σε Ισραηλινούς πολίτες τον Οκτώβριο του 2023. Το Ισραήλ απάντησε με χερσαίες εισβολές στη Λωρίδα της Γάζας και τη Ράφα, κηρύσσοντας επίσημα πόλεμο κατά της Χαμάς (Perry Cook, A. ,2023). Η διαμάχη άρχισε γρήγορα να επηρεάζει γειτονικά κράτη, όπως την όμορη χώρα της Αιγύπτου, με τη Χερσόνησο του Σινά να μοιράζεται σύνορα τόσο με το νοτιότερο τμήμα της Γάζας όσο και με το Ισραήλ. Αν και η Αίγυπτος στο παρελθόν είχε έρθει σε αντιπαράθεση τόσο με το Ισραήλ όσο και με τη Χαμάς, πρόσφατα λειτουργεί ως μεσολαβητής μεταξύ των δύο πλευρών και έχει προτείνει ολοκληρωμένες συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός (International Crisis Group, 2024).
Η κατάσταση στη Γάζα αποτελεί διαχρονικά σημαντικό παράγοντα της εξωτερικής πολιτικής της Αιγύπτου. Το 1948, η βία από τους νέους Ισραηλινούς εποίκους κατά των Αράβων στη Γάζα οδήγησε 750.000 Παλαιστίνιους στην εκτόπιση εντός της Χερσονήσου του Σινά και στην λεγόμενη «Νάκμπα» (που σημαίνει καταστροφή στα αραβικά). Επιπλέον, ο Πόλεμος των Έξι Ημερών το 1967 μεταξύ του Ισραήλ και συνασπισμού αραβικών κρατών οδήγησε στην απώλεια της Χερσονήσου του Σινά από την Αίγυπτο (Encyclopedia Britannica, 2025). Έτσι, η Αίγυπτος έχει βιώσει ιστορικά τόσο τις αποσταθεροποιητικές συνέπειες της εισροής Παλαιστίνιων προσφύγων στο Σινά όσο και τις επικίνδυνες συνέπειες της στρατιωτικής αντιπαράθεσης με το Ισραήλ. Η εξωτερική πολιτική της Αιγύπτου, αναγνωρίζοντας την επισφάλεια της σύγκρουσης με το Ισραήλ, μετατοπίστηκε το 1979, όταν η Αίγυπτος επικύρωσε μια Συνθήκη Ειρήνης και Συνεργασίας με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Καμπ Ντέιβιντ. Ως αποτέλεσμα, η Αίγυπτος ανέκτησε το Σινά με αντάλλαγμα το άνοιγμα της Διώρυγας του Σουέζ στο Ισραήλ, σε μια ένδειξη διμερούς συμμαχίας και ομαλοποίησης των σχέσεων (Economic Cooperation Foundation, 1979).
Ωστόσο, η φιλελεύθερη εξωτερική πολιτική της Αιγύπτου απέναντι στο Ισραήλ άλλαξε εκ νέου το 2012 όταν ο νεοεκλεγείς πρόεδρος Μόρσι ανέτρεψε τις σχέσεις με το Ισραήλ, εκφράζοντας ξεκάθαρη αλληλεγγύη προς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, τη μητρική οργάνωση της Χαμάς. Τα φερόμενα σχέδια του Μόρσι όμως, για ισλαμική συμμαχία στο Σινά δεν υλοποιήθηκαν ποτέ λόγω πραξικοπήματος το 2014 από τον νυν πρόεδρο Αλ-Σίσι (International Crisis Group, 2024). Το νέο καθεστώς ευνόησε τη συνεργασία με το Ισραήλ, ειδικά στον αγώνα κατά της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και των ανταρτών του ISIS, καταδικάζοντας αρχικά τη Χαμάς, ενώ αργότερα εξομάλυνε τις σχέσεις με αυτή το 2021, αναγνωρίζοντας την πολιτική της κυριαρχία στη Γάζα χωρίς να υποστηρίζει την είσοδο της Χαμάς όμως στο Σινά. Έτσι, με εξαίρεση την φιλοϊσλαμιστική περίοδο του Μόρσι, η εξωτερική πολιτική της Αιγύπτου τηρούσε διαχρονικά μία φιλοϊσραηλινή προσέγγιση (Sabry, M. 2023).
Η πρόσφατη κλιμάκωση μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τη σειρά ισραηλινών αντιποίνων στη Γάζα, έχουν δημιουργήσει εξωτερικές πιέσεις και εσωτερικές εντάσεις που θέτουν σοβαρές προκλήσεις για την εξωτερική πολιτική της Αιγύπτου.
Σε ό,τι αφορά τον πόλεμο στη Γάζα, η Αίγυπτος αντιμετωπίζει πολλαπλές εξωτερικές πιέσεις. Πρώτον, η δέσμευση της Αιγύπτου στη Συνθήκη Ειρήνης με το Ισραήλ την υποχρεώνει να απέχει από άμεση ή έμμεση σύγκρουση με το Ισραήλ εξετάζοντας παράλληλα στρατηγική συνεργασία με τις ισραηλινές δυνάμεις κατά των απειλών για την ασφάλεια των Ισραηλινών πολιτών – χωρίς όμως απαραίτητα να προσφέρει στρατιωτική υποστήριξη στις επιχειρήσεις κατά της Χαμάς. Επιπλέον, η ετήσια στρατιωτική και οικονομική βοήθεια ύψους 1,3 δισ. δολαρίων από τις ΗΠΑ εξαρτάται από την απαρέγκλιτη τήρηση της Συνθήκης Ειρήνης (Matamis, J., 2025).
Το Ισραήλ πιέζει την Αίγυπτο να στηρίξει τις επιχειρήσεις καταστολής της Χαμάς μπλοκάροντας τον Διάδρομο της Φιλαδέλφειας – μια λωρίδα γης μεταξύ Αιγύπτου και Ράφα. Αν και η Αίγυπτος απορρίπτει σταθερά την παρουσία Ισραηλινών στην αιγυπτιακή πλευρά του διαδρόμου, η πρόσφατη κατοχή από το Ισραήλ, της απέναντι πλευράς στη Ράφα, δημιουργεί ακόμα περισσότερες πιέσεις στην Αίγυπτο ώστε να πάρει σαφείς αποφάσεις σχετικά με την ισραηλινή στρατιωτικοποίηση τόσο κοντά στα σύνορά της (International Crisis Group, 2024). Επιπλέον, το Ισραήλ ασκεί πίεση στην Αίγυπτο ώστε να δεχτεί στο Σινά, 100.000 Παλαιστίνιους πρόσφυγες που βρίσκονται στη Ράφα, ενώ οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις συνεχίζουν τα χτυπήματα σε αστικές περιοχές της Γάζας. Η Αίγυπτος, ωστόσο, αρνείται σταθερά φοβούμενη ότι η ανεξέλεγκτη εισροή προσφύγων στο Σινά, όχι μόνο θα αποσταθεροποιήσει την περιοχή, αλλά θα επιτρέψει και σε μέλη ισλαμικών οργανώσεων να τη χρησιμοποιήσουν ως βάση επιχειρήσεων κατά του Ισραήλ ή να προκαλέσουν αποσταθεροποιητικές τζιχαντιστικές εξεγέρσεις, όπως συνέβη στο παρελθόν (Sabry, M., 2023).
Οι δυτικές δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ και η ΕΕ αλλά και ο ΟΗΕ, αντιτάχθηκαν στα παραπάνω αιτήματα του Ισραήλ. Ωστόσο, ασκούν και άλλου τύπου πιέσεις: οι εκτοπισμένοι Παλαιστίνιοι στη Ράφα χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια. Ως εκ τούτου, οι διεθνείς φορείς πιέζουν την Αίγυπτο να ανοίξει το πέρασμα της Ράφα – το μόνο σημείο διέλευσης μεταξύ του Σινά και της Γάζας που δεν ελέγχεται από το Ισραήλ – ώστε να περάσει ανθρωπιστική βοήθεια. Επιπλέον, την παροτρύνουν έντονα να μεσολαβήσει για την επίτευξη μακροπρόθεσμης κατάπαυσης του πυρός, όπως έχει πράξει στο παρελθόν (International Crisis Group,2024). Η ΕΕ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προσφέρουν οικονομική στήριξη στην Αίγυπτο για να ενισχύσουν τις προσπάθειες διαμεσολάβησης και ανθρωπιστικής ανακούφισης. Ταυτόχρονα όμως ολόκληρος ο αραβικός κόσμος παρατηρεί προσεκτικά κάθε κίνηση της Αιγύπτου πιέζοντας τη να βοηθήσει με κάθε τρόπο τους άραβες μουσουλμάνους αδελφούς της κατά των Ισραηλινών (Matamis, J. ,2025).
Αναφορικά με την εξωτερική της πολιτική, η Αίγυπτος επηρεάζεται από τέσσερις βασικές εγχώριες μεταβλητές: τις απόψεις του προέδρου Αμπντέλ Φατάχ Αλ-Σίσι, την επιρροή του στρατού στο κράτος και το δόγμα του, την κοινή γνώμη και, τέλος, την οικονομική κατάσταση της χώρας.
Ο Αλ-Σίσι ανέλαβε την εξουσία μετά από πραξικόπημα το 2013, εγκαθιστώντας ένα αυταρχικό καθεστώς και απομακρύνοντας τον πέμπτο πρόεδρο της χώρας, Μοχάμεντ Μόρσι, ο οποίος συνδεόταν με ισλαμικές οργανώσεις – κυρίως τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Αντιθέτως, ο Αλ-Σίσι υιοθέτησε την προσέγγιση «πρώτα η Αίγυπτος», καταστέλλοντας τζιχαντιστικές ομάδες στη χώρα (Aziz, R. ,2019). Η ιδεολογική του αντίθεση προς τους ισλαμιστές είναι κρίσιμη για την κατανόηση της στάσης του απέναντι στη Γάζα και τη Χαμάς, την οποία βλέπει ως πιθανό εισβολέα και φορέα τζιχαντιστικών ιδεολογιών που ο ίδιος πολεμά με σθένος. Αυτό συνδέεται με τις βασικές του προτεραιότητες: την επιβίωση του καθεστώτος και τη διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας ενώ και οι δύο απειλούνται από την είσοδο ισλαμιστικών ομάδων στη χώρα. (Winter, O., & Shiloah, 2019).
Στην Αίγυπτο υπάρχει μια ιδιαίτερη δυναμική: ο στρατός κυριαρχεί στο κράτος και, επομένως, τα δόγματα και οι απόψεις του λαμβάνονται πάντα υπόψη. Υπό την εξουσία του Αλ-Σίσι, ο στρατός έχει υιοθετήσει μία προσέγγιση υπέρ της εσωτερικής σταθερότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην έρημο του Σινά. Από την επανάσταση του 2011, ο στρατός μάχεται εναντίον των τζιχαντιστών και των εξεγέρσεων στο Σινά, αρχικά με το ISIS και πιο πρόσφατα με τους μουτζαχεντίν. Έτσι, ο Αιγύπτιος Πρόεδρος φοβάται ότι πιθανή κλιμάκωση στη Γάζα και εμπλοκή της Αιγύπτου μπορεί να προκαλέσει διάχυση του πολέμου και αναζωπύρωση της τρομοκρατίας στην έρημο (Abul-Magd, Z. ,2013).
Αντίθετα, η εγχώρια κοινή γνώμη είναι συμπαθής προς την παλαιστινιακή υπόθεση διαδηλώνοντας υπέρ στρατιωτικής παρέμβασης στην Παλαιστίνη. Η κοινή γνώμη βλέπει τον αγώνα των Παλαιστινίων ως «αδελφικό αγώνα», ανάλογο με την αιγυπτιακή επανάσταση του 2011, αλλά υφίσταται ισχυρή λογοκρισία και κρατική προπαγάνδα. Ο λαός εκφράζει έντονη απογοήτευση για τον περιορισμένο ρόλο της Αιγύπτου, τον οποίο ερμηνεύει ως εγκατάλειψη των μουσουλμάνων και Αράβων αδελφών του (Mahmoud, H., & Khalifa, A. 2025). Οι απόψεις για τη Χαμάς είναι διχασμένες – κάποιοι τη θεωρούν τρομοκρατική οργάνωση, άλλοι απελευθερωτικό κίνημα. Η κρατική προπαγάνδα κατά των τζιχαντιστών επηρεάζει βαθιά την κατεύθυνση αυτών των απόψεων. Τέλος, η κοινή γνώμη ανησυχεί βαθιά για έναν περιφερειακό πόλεμο και την επικείμενη οικονομική κατάρρευση που θα μπορούσε να προκύψει αν η σύγκρουση στη Γάζα επεκταθεί στην Αίγυπτο (Altaweel, R., 2025).
Η οικονομική κατάσταση είναι το -λιγότερο- ζοφερή. Η χώρα βρίσκεται σε βαθιά κρίση, με τις τιμές των τροφίμων και της ενέργειας να παρουσιάζουν δραματικές διακυμάνσεις. Ο προβλεπόμενος μέσος πληθωρισμός για το οικονομικό έτος 2024/2025 φτάνει το 19,7%, τοποθετώντας την Αίγυπτο μεταξύ των χωρών με τον υψηλότερο πληθωρισμό παγκοσμίως. Παράλληλα, ακόμη και με τις ενισχύσεις από την Κεντρική Τράπεζα, η αξία της αιγυπτιακής λίρας υπολογίζεται μόνο σε 0,018 ευρώ ανά μονάδα (Trading Economics,2025). Η οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε δάνεια από το ΔΝΤ, με το εξωτερικό χρέος της χώρας να ξεπερνά τα 165 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024 και το 40% των εσόδων της να δαπανάται για πληρωμές τόκων. Ως εκ τούτου, η αιγυπτιακή οικονομία είναι εξαιρετικά ευάλωτη σε εξωτερικές πιέσεις και αξιωματούχοι φοβούνται ότι οποιαδήποτε αχρείαστη εμπλοκή στη Γάζα μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε απώλεια αξιοπιστίας στις διεθνείς αγορές, αλλά και σε καταστροφικές οικονομικές αντιδράσεις (Diab, O., 2025).
Η απάντηση της Αιγύπτου σε αυτές τις πιέσεις ήταν η εξής: η χώρα άνοιξε το πέρασμα της Ράφα για την είσοδο ανθρωπιστικής και ιατρικής βοήθειας μετά από 9 μήνες, με τη διέλευση να πραγματοποιείται υπό αιγυπτιακή διακριτική ευχέρεια, σε μικρές ομάδες, υπό αυστηρή παρακολούθηση από ευρωπαίους παρατηρητές, για προσωρινές ιατρικές αποστολές και όχι για μόνιμη διαμονή στο Σινά (Ibrahim, S., 2025). Επιπλέον, η Αίγυπτος έχει καθορίσει σαφή «κόκκινη γραμμή» απέναντι στα ισραηλινά αιτήματα να δεχθεί μαζικά πρόσφυγες. Έτσι, δεν εντείνει τους φόβους για εσωτερική αποσταθεροποίηση υποκύπτοντας στο Ισραήλ, αλλά διατηρεί τη διεθνή υποστήριξη ανοίγοντας επιλεκτικά τη Ράφα με τρόπο που να διασφαλίζει την εθνική ασφάλεια (International Crisis Group., 2024).
Επιπρόσθετα, η Αίγυπτος έπρεπε να αποφασίσει αν θα διατηρήσει τον ρόλο της ως περιφερειακή διπλωματική ηγέτιδα δύναμη, μεσολαβώντας ανάμεσα στις αντιμαχόμενες πλευρές. Τόσο οι Δυτικοί όσο και οι Άραβες εταίροι πιέζουν έντονα την Αίγυπτο ώστε να μεσολαβήσει για κατάπαυση του πυρός, για να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση. Πράγματι, ο Αλ-Σίσι επιδιώκει τη διατήρηση του ρόλου της Αιγύπτου ως περιφερειακής ηγέτιδας δύναμης. Όμως, λόγω του δόγματος «πρώτα η Αίγυπτος», οι αξιωματούχοι εκφράζουν έντονες ανησυχίες ότι μία πιθανή ενεργή εμπλοκή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αρνητικές επιπτώσεις ή κριτική από τα εμπλεκόμενα μέρη (Yefet, B., 2024).
Έτσι, η Αίγυπτος ισορρόπησε μεταξύ διεθνών προσδοκιών και εσωτερικών ανησυχιών: ο Αλ-Σίσι αξιοποίησε τις σχέσεις της Αιγύπτου με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και διαμεσολάβησε για την επίτευξη Συμφωνίας Κατάπαυσης Πυρός μεταξύ Χαμάς και Ισραήλ, μαζί με το Κατάρ και τις ΗΠΑ. Με αυτό τον τρόπο, η Αίγυπτος ενίσχυσε τη θέση της και επέδειξε ενεργητικότητα, ενισχύοντας τη διεθνή εμπιστοσύνη στο καθεστώς Αλ-Σίσι (International Crisis Group., 2024). Παράλληλα, η διαμεσολάβηση της, επέτρεψε να επανασυνδεθεί στρατηγικά με τον αραβικό κόσμο – η Τουρκία και το Ιράν βασίστηκαν στην Αίγυπτο για να εκπροσωπήσει τα κοινά τους συμφέροντα σχετικά με τον πόλεμο στη Γάζα (Ünveren, B. ,2024). Την ίδια στιγμή, η Αίγυπτος επικέντρωσε τις διαπραγματευτικές της προσπάθειες στην κατάπαυση πυρός και την αποστρατιωτικοποίηση των περιοχών γύρω από τα σύνορά της, διασφαλίζοντας ότι δεν θα υπάρξει επέκταση του πολέμου στο έδαφός της. Συνολικά, η απόφαση του Αλ-Σίσι να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής εξασφάλισε διεθνή στήριξη και ταυτόχρονα επέτρεψε την απευθείας προάσπιση της εθνικής ασφάλειας της χώρας (Αrab Center Washington DC, 2024).
Τέλος, η χώρα τιμά τη Συνθήκη Ειρήνης με το Ισραήλ εκφράζοντας μετριοπαθή αλλά ουσιαστική στήριξη στον πόλεμο του Ισραήλ κατά της Χαμάς (όπως, για παράδειγμα, με την καταστροφή υπογείων διαδρομών όπλων στον Διάδρομο της Φιλαδέλφειας) (Al-Ahram Newspaper, 2024). Ταυτόχρονα, η Αίγυπτος ανταποκρίνεται στις εγχώριες πιέσεις, αρνούμενη να υποστηρίξει την ισραηλινή κατάληψη του διαδρόμου ή να δεχτεί πρόσφυγες, επιτρέποντας στη δημόσια, κρατική τηλεόραση να καταδικάζει τη βία στη Γάζα και στηρίζοντας τη λύση των δύο κρατών (Arab League, 2025). Όμως καμία από αυτές τις πράξεις δεν υποδηλώνει υποστήριξη στη Χαμάς, ούτε θέτει σε κίνδυνο τη διπλωματική σχέση με το Ισραήλ.
Μέσα από τις πολιτικές της Αιγύπτου, ο αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί ότι το πολύπλοκο γεωπολιτικό περιβάλλον της περιοχής, σε συνδυασμό με τις εσωτερικές δυσκολίες ενός βαθιά αυταρχικού κράτους όπως η Αίγυπτος, προσφέρουν ένα ενδιαφέρον πεδίο μελέτης. Η αντίδραση της Αιγύπτου στην εν εξελίξει σύγκρουση στη Γάζα τελικά επιβεβαιώνει ότι η εξωτερική πολιτική δεν διαμορφώνεται μόνο από εξωτερικές πιέσεις, αλλά φιλτράρεται και μορφοποιείται από μια σειρά εσωτερικών παραμέτρων.
Βιβλιογραφία/Πηγές:
Aziz, R. (2019). Who Is El-Sisi of Egypt?. Middle East Quarterly.
Abul-Magd, Z. (2013). The Egyptian military in politics and the economy: Recent history and current transition status. Cmi Insight.
Altaweel, R. (2025). Gaza War 2023–2024 and Reactions from Neighboring Countries: Egypt, Jordan, Lebanon, and Syria. In Gaza Nakba 2023–2024: Background, Context, Consequences (pp. 141-163). Singapore: Springer Nature Singapore.
Diab, O. (2025). Austerity without stability: a non-technical analysis of Egypt’s enduring economic crisis. The Journal of North African Studies, 1-11.
Mahmoud, H., & Khalifa, A. (2025). Communication and framing strategies used by Egyptian newspaper websites in their coverage of the Israeli aggression on Gaza 2023 and their relationship to the level of anxiety about the future among the Egyptian public opinion. Egyptian Journal of Public Opinion Research, 24(1), 403-481.
Winter, O., & Shiloah, A. (2019). Egypt’s Identity during the el-Sisi Era: Profile of the “New Egyptian”. Strategic Assessment, 21(4), 65-78.
Al-Ahram Newspaper, “Smuggling between Sinai, Gaza impossible: SIS chief refuTes Israeli claims”, Ahram Online, April 22, 2024. Διαθέσιμο σε: https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/1234/522382/Egypt/Foreign-Affairs/Smuggling-between-Sinai%2C-Gaza-impossible-SIS-chief.aspx
Arab Center Washington DC. (2024, May 20). Full text of the ceasefire agreement that Hamas has accepted. Διαθέσιμο σε: https://arabcenterdc.org/resource/details-of-the-ceasefire-deal-that-hamas-has-accepted/
Arab League. (2025, March). Early recovery, reconstruction and development of Gaza. Διαθέσιμο σε: https://static-cdn.toi-media.com/www/uploads/2025/03/Arab-Proposal-.pdf
Economic Cooperation Foundation. (1979, March 26). Israel-Egypt peace treaty. Διαθέσιμο σε: https://ecf.org.il/media_items/606
Encyclopedia Britannica. (2025, May 29). Six-Day War. Διαθέσιμο σε: https://www.britannica.com/event/Six-Day-War
Ibrahim, S. (2025, January 21). Rafah Crossing, the only lifeline for Gaza, reopens once again. The New Arab. Διαθέσιμο σε: https://www.newarab.com/news/rafah-crossing-only-lifeline-gaza-reopens-once-again
International Crisis Group. (2024, May 16). Egypt’s Gaza dilemmas. Διαθέσιμο σε: https://www.crisisgroup.org/middle-east-north-africa/north-africa/egypt-israelpalestine/b91-egypts-gaza-dilemmas
Matamis, J. (2025, April 30). Egypt’s delicate balance: Maintaining US support while confronting Gaza challenges. Stimson Center. Διαθέσιμο σε: Διαθέσιμο σε: https://www.stimson.org/2025/egypts-delicate-balance-maintaining-us-support-while-confronting-gaza-challenges/
PerryCook, A. (2023, November 20). Timeline: The Oct. 7 Hamas attack and Israel’s retaliatory war on Gaza. Snopes. Διαθέσιμο σε: https://www.snopes.com/articles/465623/oct-7-hamas-attack-and-israeli-retaliation/
Sabry, M. (2023, December 11). Gaza’s war and Egypt’s self-inflicted conundrum. ISPI. Διαθέσιμο σε: https://www.ispionline.it/en/publication/gazas-war-and-egypts-self-inflicted-conundrum-156242
Trading Economics. (n.d.). Egypt – Economic indicators. Retrieved May 19, 2025. Διαθέσιμο σε: https://tradingeconomics.com/egypt/indicators
Ünveren, B. (2024, September 4). How the Gaza war is bringing Turkey and Egypt together. Deutsche Welle. Διαθέσιμο σε: https://www.dw.com/en/israel-gaza-why-is-the-war-drawing-turkey-and-egypt-closer-to-one-another/a-70122505
Yefet, B. (2024, June 9). Egypt’s Gaza war mediation: The interests of an embedded mediator. Ynetnews. Διαθέσιμο σε: https://www.ynetnews.com/article/rkacehlbr