Γράφει ο Παναγιώτης Γεωργίου
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής ΕΕ) η ασφάλεια αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της βιώσιμης λειτουργίας της και κυρίαρχο παράγοντα της διατήρησης του οικονομικού, πολιτικού και κοινωνικού πλαισίου ευημερίας της. Καθώς το σύγχρονο περιβάλλον χαρακτηρίζεται από τεχνολογική εξέλιξη, παγκόσμια αλληλεξάρτηση και περιφερειακή αστάθεια, η τεχνητή νοημοσύνη και τα ευφυή συστήματα λειτουργούν ως καταλύτης για το πεδίο της ασφάλειας. Ο ρόλος τους επηρεάζει τόσο την επιχειρησιακή λειτουργία των αρχών επιβολής του νόμου, όσο και το εύρος δράσης των Οργανωμένων Εγκληματικών Ομάδων (εφεξής ΟΕΟ). Οι προκλήσεις που καλείται να διαχειριστεί η ΕΕ σε πρώτο επίπεδο ασφαλείας, εντοπίζονται στα ευρωπαϊκά εξωτερικά σύνορα και περιλαμβάνουν την συνδυασμένη δράση των ΟΕΟ με την μεταναστευτική εργαλειοποίηση, τις υβριδικές απειλές και τις γεωπολιτικές κρίσεις (Dijstelbloem, 2021). Η Ευρωπαϊκή στρατηγική για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της δράσης των ΟΕΟ κατευθύνεται στην ανάπτυξη πολιτικών ασφαλείας σε τακτικό, επιχειρησιακό και στρατηγικό επίπεδο, εστιάζοντας στην κοινωνικοπολιτική συνοχή, την ανθεκτικότητα και την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα. Τα μέτρα στοχεύουν στην αυξημένη διασυνοριακή συνεργασία, την χρήση καινοτόμων ψηφιακών και τεχνολογικών μέσων και σε δράσεις πρόληψης και αποδόμησης των ΟΕΟ (European Commission, 2021).
Η παρούσα ανάλυση έχει ως στόχο, να αποτυπώσει τις ευρωπαϊκές πολιτικές ασφαλείας και να διερευνήσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ στα εξωτερικά της σύνορα, αναφορικά με την δράση των ΟΕΟ και την επιρροή τους στην εσωτερική ασφάλεια και τους επιχειρησιακούς θεσμικούς φορείς. Επιπλέον, επιχειρεί να αξιολογήσει τις μελλοντικές προοπτικές ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Τα ευρωπαϊκά εξωτερικά σύνορα αποτελούν κύριο πεδίο ενδιαφέροντος, για τους επιχειρησιακούς οργανισμούς ασφαλείας και τα θεσμικά όργανα διαμόρφωσης πολιτικών. Επίσης αποτελούν πεδίο δράσης, ανάπτυξης και συνεργασίας των διάφορων ΟΕΟ. Η σπουδαιότητά τους αποτυπώνεται στην «στρατηγική της ΕΕ για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος 2021-2025», όπου τα εξωτερικά σύνορα υπογραμμίζονται ως πρώτο επίπεδο ανάπτυξης μέτρων αποτελεσματικής αντιμετώπισης των ΟΕΟ (European Commission, 2021). Τα μέτρα στρέφονται στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας και διακυβέρνησης, περιλαμβάνοντας κοινές επιχειρησιακές δράσεις και εκπαίδευση, ανταλλαγή και ανάλυση πληροφοριών και ενίσχυση του ρόλου της Europol (European Commission, 2021). Επίσης, τα μέτρα αυτά αναπτύσσονται τόσο σε επιχειρησιακό επίπεδο ασφαλείας, όσο και σε δικαστικό, οικονομικό και ψηφιακό επίπεδο, στοχεύοντας στην ενίσχυση του πλαισίου έρευνας και δίωξης, ψηφιακής καινοτομίας, χρηματοοικονομικών ερευνών και καταπολέμησης της διαφθοράς (European Commission, 2021 ; Howorth, 2023).
Ειδικότερα, για την ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και την αντιμετώπιση των απειλών, οι ευρωπαϊκές πολιτικές ασφαλείας στοχεύουν στην διαλειτουργικότητα μεταξύ των θεσμικών και των επιχειρησιακών οργανισμών ασφαλείας, όπως είναι η Europol, ο Frontex και οι εθνικές αρχές ασφαλείας (Fabia et al., 2024 ; Frontex, 2024). Η διαλειτουργικότητα προωθείται μέσω των διασυνδεδεμένων βάσεων δεδομένων, της συνεργασίας και της άμεσης ανταπόκρισης, προκειμένου τελικά να ενισχυθεί η επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα απέναντι στις ΟΕΟ. Ακόμη, προωθείται η ανθεκτικότητα της ΕΕ και των επιχειρησιακών οργάνων της, προσβλέποντας ουσιαστικά στην θεσμική και δομική αντοχή της αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Ουσιαστικά επιδιώκεται η ενίσχυση του πλαισίου πρόβλεψης, αποτελεσματικής αντίδρασης, και ανάκαμψης του συστήματος, εξασφαλίζοντας παράλληλα την κοινωνικοπολιτική συνοχή. Η τελευταία απευθύνεται στην σταθερότητα των δεσμών της κοινωνίας με το πολιτικό σύστημα και την συνέχιση της εμπιστοσύνης της απέναντι στους θεσμούς (European Commission, 2023). Τέλος, τα μέτρα αντιμετώπισης της δράσης των ΟΕΟ στα εξωτερικά σύνορα, σε τακτικό και επιχειρησιακό επίπεδο, περιλαμβάνουν τη διαρκώς ενημερωμένη επιχειρησιακή εικόνα, την αποτελεσματική χρήση πόρων και την δια-οργανωσική συνεργασία (Frontex, 2024).
Στον αντίποδα, οι προκλήσεις της αποτελεσματικής διαχείρισης των ΟΕΟ εντοπίζονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εξωτερικών συνόρων, τις θεσμικές δυσλειτουργίες και την πολυδιάστατη δράση των ΟΕΟ. Τα ευρωπαϊκά εξωτερικά σύνορα χαρακτηρίζονται από γεωγραφική πολυμορφία και μεγάλη έκταση, εφάπτονται με περιοχές γεωπολιτικών εντάσεων και αστάθειας, και γειτνιάζουν με δρώντες-συνεργούς των ΟΕΟ, γεγονός που δυσχεραίνει την καθολική φύλαξή τους. Στο θεσμικό πλαίσιο, η προβληματική εστιάζεται στην πολυμέρεια της ΕΕ και την διαφοροποίηση κάθε κράτους-μέλους, ως προς την ιεράρχηση των απειλών (Dijstelbloem, 2021). Στην πράξη αυτό αποτυπώνεται με την πολύ-νομοθεσία της ΕΕ αλλά και μεταξύ των κρατών-μελών της, την καθυστέρηση διαμόρφωσης πολιτικών, τη μη συμμόρφωση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, την επικαλυπτόμενη αρμοδιότητα των διαφόρων θεσμικών οργάνων, και τέλος, την ταχύτητα ανταπόκρισης και τον καθολικό διαμοιρασμό πληροφοριών των επιχειρησιακών οργάνων.
Οι ΟΕΟ χρησιμοποιούν ένα δικτυωμένο, διεθνή και πολυεπίπεδο τρόπο δράσης, με ποικίλες εξελισσόμενες και υβριδικές μορφές και πολυδιάστατη επιρροή. Η αλλαγή τους ενισχύεται από τα τεχνολογικά και ψηφιακά μέσα, ενώ η δράση τους συνεχώς εξελίσσεται και αναδιαρθρώνεται (Europol, 2024). Οι μορφές των ΟΕΟ που εντοπίζονται στα ευρωπαϊκά εξωτερικά σύνορα αφορούν δίκτυα διακίνησης ναρκωτικών, όπλων και αγαθών, εμπορίας ανθρώπων και διακίνησης μεταναστών, διάπραξης οικονομικών εγκλημάτων και κυβερνοεγκλημάτων. Ενώ τα μέσα περιλαμβάνουν τον κυβερνοχώρο, τα μη επανδρωμένα-ρομποτικά οχήματα και την τεχνητή νοημοσύνη (Europol, 2025).
Επιπρόσθετα, οι ΟΕΟ παρουσιάζουν προσαρμοστικότητα και δικτύωση σε διεθνή επίπεδο, με ιεραρχική αλλά και κυτταρικού τύπου-αποκεντρωμένη δομή (Europol, 2025). Ενώ αξιοποιούν τις κρίσεις, τα τεχνολογικά μέσα και τον κυβερνοχώρο, προκειμένου να στρατολογήσουν μέλη, να αποκρύψουν τη δράση τους και να πραγματοποιήσουν εκβιασμούς. Ακόμη, εκμεταλλεύονται αδυναμίες στο νομικό και χρηματοοικονομικό πλαίσιο και εργαλειοποιούν κρίσιμες υποδομές, επιχειρήσεις και δημόσιους λειτουργούς (FRA, 2022 ; Europol, 2025).
Τέλος, οι ΟΕΟ επιδιώκουν το παράνομο οικονομικό όφελος και για να εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη δράση τους, στοχεύουν στην θεσμική επιρροή μέσω της διείσδυσης σε πολιτικό, επιχειρησιακό, δικαστικό, ψηφιακό και οικονομικό επίπεδο (Europol, 2025). Συνεπώς, η δραστηριοποίηση των ΟΕΟ επηρεάζει τόσο την Ευρωπαϊκή ασφάλεια και τους επιχειρησιακούς θεσμικούς φορείς, όσο και την ευημερία των πολιτών και την οικονομία, λειτουργώντας αποσταθεροποιητικά για τα κράτη και τις κοινωνίες.
Η αποδυνάμωση της επιρροής των ΟΕΟ εδράζεται στην δυνατότητα του κράτους να παρέμβει προληπτικά και κατασταλτικά σε όλο το φάσμα της δράσης και δικτύωσης των ΟΕΟ. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων, την προστασία της οικονομίας και των συναλλαγών, την προστασία θυμάτων και μαρτύρων και την αποτελεσματικότητα της δράσης των αρχών πρόληψης, επιβολής και καταστολής (Global Initiative Against Transnational Organized Crime, n.a. ; Monar, 2023). Ωστόσο, οι αδυναμίες των κρατών-μελών της ΕΕ για εποπτεία, επιβολή και διαφάνεια στην επικράτειά τους, υπογραμμίζει την απουσία κουλτούρας ασφάλειας, τα χαμηλά επίπεδα ανθεκτικότητας και την ευπάθεια των θεσμών στην καταπολέμηση των ΟΕΟ. Επομένως, η αδυναμία αντιμετώπισης τους, θέτει σε κίνδυνο την κοινωνικοπολιτική συνοχή, καθώς οι πολίτες νιώθουν αβεβαιότητα και εμπιστεύονται λιγότερο τις πολιτικές ηγεσίες.
Η ΕΕ εντοπίζοντας τις συγκεκριμένες προβληματικές, προωθεί ένα πλαίσιο κοινής ευρωπαϊκής ασφάλειας, θέτοντας στο επίκεντρο την καταπολέμηση των ΟΕΟ και την ολοκληρωμένη προστασία των συνόρων. Σε αυτό το πλαίσιο, ενισχύεται ο επιχειρησιακός ρόλος της Europol και του Frontex, ενώ επιχειρείται η διαμόρφωση ενός πολυεπίπεδου συστήματος ολοκληρωμένης διαχείρισης και ανάλυσης κινδύνων, αξιοποιώντας τα μη επανδρωμένα-ρομποτικά οχήματα και τις νέες τεχνολογίες για την ευφυή διαχείριση των συνόρων και των δεδομένων ασφαλείας (Europol, 2024). Ακόμη, επιχειρείται η ενίσχυση της διαλειτουργικότητας των αρχών επιβολής του νόμου και των οργανισμών ασφαλείας και η αναβάθμιση της ευρωπαϊκής επιχειρησιακής ικανότητας πρόληψης και έγκαιρης ανταπόκρισης. Επίσης, προωθείται η διασύνδεση των ψηφιακών συστημάτων και βάσεων δεδομένων, και καθορίζεται η ανάπτυξη, δραστηριοποίηση και συνεργασία των διαφόρων θεσμικών οργάνων (European Commission, 2023). Στο ίδιο πλαίσιο, ενισχύονται τα ψηφιακά εργαλεία εγκληματολογικής ανάλυσης με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, όπως η Ευρωπαϊκή Πολυκλαδική Πλατφόρμα κατά των Εγκληματικών Απειλών (EMPACT). Ταυτόχρονα, μέσω της Νέας Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Εσωτερικής Ασφάλειας (ProtectEU), εφαρμόζονται καινοτόμα εργαλεία (ΑΙ-driven) για την αντιμετώπιση της δράσης των ΟΕΟ και των κρυπτογραφημένων συνομιλιών τους και αναπτύσσονται μη επανδρωμένα συστήματα επιτήρησης (European Commission, 2025).
Ωστόσο, προβληματισμοί τίθενται για την συνέχιση της χρηματοδότησης των καινοτόμων εγκληματολογικών εργαλείων και την ταχύτητα προσαρμογής και ανταπόκρισης των αρχών επιβολής του νόμου στην συνεχόμενη τεχνολογική εξέλιξη και υβριδική δράση των ΟΕΟ. Ακόμη, ερωτήματα προκύπτουν για τον βαθμό θεσμικής ανθεκτικότητας που καλείται να επιδείξει η ΕΕ απέναντι στις συνδυασμένες προκλήσεις των περιφερειακών κρίσεων, της εσωτερικής πολιτικής αστάθειας και της δράσης των ΟΕΟ. Τέλος, επισημαίνεται η προβληματική αναφορικά με την νομιμότητα πρόσβασης των αρχών στις κρυπτογραφημένες συνομιλίες και την στάση των κρατών-μελών απέναντι στα προσωπικά δεδομένα.
Στο μέλλον, η τεχνολογία προβλέπεται να διεισδύσει ακόμη περισσότερο σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής και να αποτελέσει εργαλείο τόσο των θεσμικών αρχών ασφαλείας όσο και των ΟΕΟ (Europol, 2025). Καθώς, η κοινωνικοπολιτική και οικονομική ζωή θα συνεχίσει να αναπτύσσεται στον ψηφιακό κόσμο, ένα μέρος της δράσης των ΟΕΟ θα επεκταθεί στον ψηφιακό χώρο αξιοποιώντας την τεχνολογία. Παράλληλα η φυσική δραστηριοποίηση των ΟΕΟ αναμένεται να συνεχίσει προσαρμοζόμενη στο εκάστοτε πολιτικό περιβάλλον. Ακόμη, η δράση των αρχών ασφαλείας, στα εξωτερικά σύνορα αναμένεται να ακολουθήσει τις εγκληματικές τάσεις και να αξιοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη, τα μη επανδρωμένα-ρομποτικά οχήματα και τα τεχνολογικά συστήματα, προσαρμόζοντας τις τακτικές πρόληψης, έρευνας και καταστολής. Τέλος, προβλέπεται η αύξηση της ψηφιακής, τεχνολογικής και φυσικής παρουσίας των δυνάμεων ασφαλείας, μέσω της δια-οργανωσιακής συνεργασίας και της ενίσχυσης της παρουσίας της Europol και του Frontex (Europol, 2023).
Εν κατακλείδι, οι ΟΕΟ μετασχηματίζονται αξιοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη και τις ψηφιακές υποδομές, παρουσιάζοντας μια δυναμικότητα και προσαρμοστικότητα, η οποία εν τέλει δύναται να αποσταθεροποιήσει τις κοινωνίες και να πλήξει τους θεσμούς. Η δράση του οργανωμένου εγκλήματος αναπτύσσεται παράλληλα με το φυσικό επίπεδο, στον κυβερνοχώρο. Οι προκλήσεις για την ΕΕ εντοπίζονται τόσο στην πολυπλοκότητα εντοπισμού και τη δικτύωση των ΟΕΟ, όσο και στη δυναμική που διαμορφώνεται από την παράλληλη τεχνολογική εξέλιξη και την περιφερειακή αστάθεια. Η τεχνολογία φέρεται να κατέχει διττό ρόλο, τόσο ως πρόκληση όσο και ως προοπτική για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η τεχνητή νοημοσύνη και τα καινοτόμα τεχνολογικά συστήματα καλούνται να επιτελέσουν ένα κρίσιμο ρόλο για τα θεσμικά και επιχειρησιακά όργανα. Ως εκ τούτου, η αρχιτεκτονική ασφαλείας της ΕΕ επικεντρώνεται σε μια ολοκληρωμένη πολιτική, βασισμένη στην επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και ανθεκτικότητα των δομών της για την καταπολέμηση των ΟΕΟ. Η δημιουργία μιας ολιστικής προσέγγισης ως προς την ασφάλεια, η προσαρμοστικότητα και η διαλειτουργικότητα των επιχειρησιακών δομών ασφαλείας στις εξελισσόμενες απειλές, πρόκειται να επηρεάσουν τελικά το επίπεδο αποτελεσματικότητας της αντιμετώπισης των ΟΕΟ και ισχυροποίησης των ευρωπαϊκών εξωτερικών συνόρων.
Βιβλιογραφικές/Ακαδημαικές Πηγές:
Dijstelbloem, H. (2021). Borders as Infrastructure: The Technopolitics of Security in Europe. MIT Press.
Fabia, I., Fabia, U., & Piotrowski, S. (2024). Cross-border cooperation as a key element of internal security–selected aspects. Scientific Journal of Bielsko-Biala School of Finance and Law, 28(3). Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.19192/wsfip.sj3.2024.16
Howorth, J. (2023). European Security in the Post Ukraine Era. Journal of Common Market Studies. Διαθέσιμο σε: https://www.martenscentre.eu/wp-content/uploads/2023/05/CES-POLICY-BRIEF-The-Ukraine-War-WEB.pdf
Paul, R. (2017). Harmonisation by risk analysis? Frontex and the risk-based governance of European border control. Journal of European Integration, 39(6), 689–706. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/07036337.2017.1320553
Πρωτογενείς Πηγές:
Council of the European Union. (2025). Council defines the EU’s crime‑fighting priorities for the next years. Consilium. Διαθέσιμο σε: www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/06/13/council-defines-eu-crime-fighting-priorities-for-next-years /
European Commission. (2025). Commission presents a European internal security strategy — ProtectEU. Consilium. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/news-and-media/news/commission-presents-european-internal-security-strategy-2025-04-01_en
European Commission. (2023). EU Security Union Strategy Update. Brussels. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/publications/sixth-progress-report-eu-security-union-strategy_en
European Commission. (2021). Second Progress Report on the EU Security Union Strategy (COM(2021) 440 final). Publications Office of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/publications/second-progress-report-and-annexes-eu-security-union-strategy_en
European Commission. (2021). Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions – EU Strategy to tackle Organised Crime 2021–2025 (COM(2021) 170 final). Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021DC0170
Europol. (2025). The changing DNA of serious and organised crime – European Union Serious and Organised Crime Threat Assessment 2025.Publications Office of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://europol.europa.eu/cms/sites/default/files/documents/EU-SOCTA-2025.pdf
Europol. (2024). Serious and Organised Crime Threat Assessment (SOCTA). Διαθέσιμο σε: https://www.europol.europa.eu/publications-events/main-reports/socta-report
Europol. (2023). Programming Document 2024–2026. European Union Agency for Law Enforcement Cooperation. Διαθέσιμο σε:
https://www.europol.europa.eu/cms/sites/default/files/documents/Europol_Programming_Document_2024-2026.pdf
Eurojust. (2023). Annual Report 2023. European Union Agency for Criminal Justice Cooperation. Διαθέσιμο σε: https://www.eurojust.europa.eu/annual-report-2023
FRA. (2022). Artificial Intelligence at EU Borders. Fundamental Rights Agency. Διαθέσιμο σε: https://fra.europa.eu/en/publication/2022/fundamental-rights-report-2022
Frontex. (2024). Consolidated Annual Activity Report 2023. European Border and Coast Guard Agency. Διαθέσιμο σε:
https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/33967aeb-95af-11ef-a130-01aa75ed71a1/language-en
Frontex. (2024). Future Border Management and Resilience Plan. European Border and Coast Guard Agency. Διαθέσιμο σε: https://prd.frontex.europa.eu/document/strategic-risk-analysis-report-2024/
Frontex. (2023). Annual Risk Analysis 2023/2024. European Border and Coast Guard Agency. Διαθέσιμο σε:
https://www.frontex.europa.eu/assets/Publications/Risk_Analysis/Risk_Analysis/ARA_2023.pdf
Global Initiative Against Transnational Organized Crime. (χ.χ.). The Organized Crime Index. Διαθέσιμο σε: https://ocindex.net/
Πηγή Φωτογραφίας
Turner Lee, N., & Chin, C. (2022). Police surveillance and facial recognition: Why data privacy is an imperative for communities of color. Brookings Institution. Διαθέσιμο σε: https://www.brookings.edu/articles/police-surveillance-and-facial-recognition-why-data-privacy-is-an-imperative-for-communities-of-color/