Γράφει ο Ιάσονας Κολύβας
Στις 17 Σεπτεμβρίου 2025 το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας και η Ισλαμική Δημοκρατία του Πακιστάν υπέγραψαν την «Στρατηγική Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας» (“Strategic Mutual Defence Agreement”) η οποία εγκαινιάζει τη στρατιωτική συμμαχία ανάμεσα στα δύο κράτη. Αυτή η εξέλιξη είναι πολύ σημαντική στο διεθνές στερέωμα, ειδικά αν λάβουμε υπόψιν κάποια στοιχεία, όπως, καταρχάς, το ότι Πακιστάν διαθέτει πυρηνικά όπλα – μάλιστα είναι το μοναδικό μουσουλμανικό κράτος με αυτήν την ιδιότητα. Επιπλέον, το Ισραήλ έχει προσφάτως πραγματοποιήσει επιθεση στο Κατάρ, κάτι που δείχνει πως δεν διστάζει να χτυπήσει ακόμα και χώρες συμμάχους των ΗΠΑ. Τέλος, η διεθνής ανασφάλεια που προκαλεί η διαφαινόμενη αμερικανική διστακτικότητα ως προς την υπεράσπιση κρατών – εταίρων καθιστά την συγκρκριμένη συνθήκη ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Έτσι, η συμφωνία αυτή φαίνεται να εκφράζει ριζικές μεταβολές στο διεθνές σύστημα, ενδεχομένως οδηγώντας και σε έναν γενικότερο αναπροσδιορισμό των διεθνών σχέσεων των κρατών της Μέσης Ανατολής.
Το ακριβές κείμενο της συμφωνίας δεν έχει γίνει ακόμα γνωστό, αλλά σύμφωνα με αξιωματούχο της Σαουδικής Αραβίας: «πρόκειται για μία ολοκληρωμένη αμυντική συμφωνία η οποία περιλαμβάνει όλα τα στρατιωτικά μέσα»(El Dahan & Shah, 2025). Ταυτόχρονα, σε ανακοίνωση του, το γραφείου του πρωθυπουργού του Πακιστάν κατέστη σαφές πως: «η συμφωνία ορίζει ότι οποιαδήποτε επίθεση ενάντια σε κάποια εκ των δύο χωρών θα θεωρηθεί ως επίθεση ενάντια και στις δύο» (ibid). Δεν είναι ακόμα σαφές κατά πόσο η συμφωνία αυτή θα επεκτείνει την πυρηνική ομπρέλα του Πακιστάν πάνω από την Σαουδική Αραβία. Το βασίλειο έχει στο παρελθόν δείξει ενδιαφέρον για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων αλλά τελικά κάτι τέτοιο ποτέ δεν συνέβη, με την αμερικανική πίεση να παίζει σημαντικό ρόλο. Η Πακιστανική πλευρά ποτέ δεν έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν τα πυρηνικά της όπλα με αυτόν τον τρόπο και διαβεβαιώνει τον κόσμο πως το οπλοστάσιό της προορίζεται για την αντιμετώπιση της Ινδίας (Hussain, 2025). Παρ’ όλα αυτά ανώτατοι αξιωματούχοι της χώρας δηλώνουν έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο προς υπεράσπιση της Σαουδικής Αραβίας, όπως θα αναλυθεί παρακάτω.
Οι σχέσεις Πακιστάν – Σαουδικής Αραβίας έχουν υπάρξει κατά κύριο λόγο αδιάτρητες. Βασικός πυλώνας της σχέσης αυτής είναι οι ανάγκες της Σαουδικής Αραβίας για στρατιωτική βοήθεια και η ανάγκη του Πακιστάν για οικονομική και ενεργειακή στήριξη. Ήδη από την δεκαετία του ’60 έχουν υπάρξει στρατιωτικές αποστολές του πακιστανικού στρατού στο βασίλειο, για παροχή εκπαίδευσης, συμβούλων, ακόμα και στρατιωτική συνδρομή, ιδίως όσον αφορά τον πόλεμο στην Υεμένη. Επιπλέον, το 2015, με πρωτοβουλία της Σαουδικής Αραβίας δημιουργήθηκε η Ισλαμική Στρατιωτική Συμμαχία για την Καταπολέμηση της τρομοκρατίας (IMAFT), στην οποία συμμετέχουν 41 ισλαμικές χώρες, και για της οποίας την ηγεσία το βασίλειο πρότεινε τον Πακιστανό στρατηγό Ραχίλ Σαρίφ (Raheel Sharif) (Shaffan & Aquil, 2025). Από την άλλη, η Σαουδική Αραβία έχει επανειλημμένα στηρίξει το Πακιστάν δίνοντας του δάνεια, χαρίζοντας χρέη και πουλώντας ενέργεια με προνομιακούς όρους στην χώρα (Dilawar, 2025). Συμβολικά, το Τέμενος Φαϊζάλ στο Ισλαμαμπάντ, κατασκευασμένο το 1986, αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα των δεσμών των δύο κρατών, μιας και χρηματοδοτήθηκε από δωρεά του βασιλιά της Σαουδικής Αραβίας Φαϊζάλ (Yousuf, 2022) και σήμερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της πόλης. Το μόνο πεδίο ανταγωνισμού τους έχει υπάρξει ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας (ICO), στον οποίο η Σαουδική Αραβία παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο ενώ το Πακιστάν επιθυμεί να τον χρησιμοποιήσει για ενίσχυση των θέσεων του στο Κασμίρ. Η διαφορά αυτή, όμως, δεν επηρεάζει πλέον σοβαρά τις διμερείς σχέσεις (Hashim, 2020).
Είναι αξιοσημείωτο πως και τα δύο κράτη απολαμβάνουν στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, οι οποίες είχαν παραδοσιακά αναλάβει ρόλο «παρόχου ασφάλειας» (security provider) και στις δύο περιπτώσεις. Όσον αφορά το Πακιστάν, οι ΗΠΑ ήταν από τις πρώτες χώρες που αναγνώρισαν και σύναψαν διπλωματικές σχέσεις με το κράτος, ενώ αποτελούν τον σημαντικότερο εταίρο σε τομείς όπως οι επενδύσεις, το εμπόριο, η συνεργασία κατά της τρομοκρατίας, η εκπαιδευτική συνεργασία ακόμα και ο διαμοιρασμός εμβολίων για τον COVID-19 (Υπουργείο Εξωτερικών ΗΠΑ, 2022). Πιο σημαντική όμως είναι η στρατιωτική σχέση των δύο κρατών. Το Πακιστάν αποτελεί από το 2004 «Σημαντικό Μη – Νατοϊκό Σύμμαχο των ΗΠΑ (Major Non-NATO Ally, MNNA), (Al Jazeera, 2004) ιδιότητα που του δίνει προνομιακή πρόσβαση σε αμερικανικό στρατιωτικό εξοπλισμό, χρηματοδότηση και αμυντική συνεργασία, χωρίς όμως αυτό να αποτελεί εγγύηση ασφαλείας. Παρ’ όλα αυτά, ο ρόλος των ΗΠΑ ιστορικά, αν και όχι πάντα, υπέρ του Πακιστάν στη σύγκρουσή του με την Ινδία, είναι συνήθως να επιδιώκουν την ισορροπία δυνάμεων στην ινδική υποήπειρο. Αυτό σημαίνει πως σε κάθε κρίση επεμβαίνουν πιέζοντας και τις δύο πλευρές με διάφορους τρόπους να παύσουν τις εχθροπραξίες, όπως έχει συμβεί στους πολέμους του 1965, 1971, 1999 (Ziring & Burki, 2025) και διάφορες κρίσεις όπως αυτή του 2025 (Kronstadt, K. Alan, 2025). Υπάρχουν και εκατέρωθεν επισκέψεις υψηλών στελεχών του στρατού, όπως ο επιτελάρχης του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ και ο επικεφαλής της πολεμικής αεροπορίας Ζαχίρ Σιντού που πρόσφατα επισκέφτηκαν την Ουάσιγκτον (Times of India, 2025) ενώ η συνεργασία επεκτείνεται και σε τομείς όπως η κοινή εκπαίδευση, ο διαμοιρασμός τεχνολογίας και οι στρατιωτικές ασκήσεις (Silkway News, 2025).
Από την άλλη, οι σχέσεις των ΗΠΑ με την Σαουδική Αραβία αποτελούν μία σταθερά στις διεθνείς σχέσεις. Οι διπλωματικές τους σχέσεις ξεκίνησαν το 1931, με την δημιουργία του βασιλείου και η εμβάθυνση της διμερούς συνεργασίας έλαβε χώρα μετά το 1940. Τότε, λόγω του Β΄ παγκοσμίου πολέμου η ιδιότητα της Σαουδικής Αραβίας ως το κράτος με τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως απέκτησε μεγάλη σημασία. Αυτό το status quo παγιώθηκε το 1945 και 1953, οπότε οι δύο χώρες υπέγραψαν ιστορικές συμφωνίες στις οποίες οι ΗΠΑ ανέλαβαν την ευθύνη να προστατεύουν το βασίλειο και απέκτησαν το δικαίωμα να έχουν στρατιωτικές βάσεις στο έδαφός του, ενώ η Σαουδική Αραβία εγγυήθηκε την αδιάκοπη προσφορά πετρελαίου στις διεθνείς αγορές (Spalding, 2023, Υπουργείο Εξωτερικών Σαουδικής Αραβίας, 2022). Εν πολλοίς, παρά τους κλυδωνισμούς στις σχέσεις, αυτή η λογική εξακολουθεί να διέπει την αλληλεπίδραση των δύο κρατών. Οι δύο πλευρές μοιράζονται τους ίδιους στόχους στον χώρο της μέσης ανατολής, δηλαδή την σταθερότητα και ασφάλεια, ιδιαίτερα για το εμπόριο τους (Υπουργείο Εξωτερικών ΗΠΑ, n.d.). Τον Μάιο, οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία που περιλαμβάνει δέσμευση του βασιλείου για επενδύσεις στο ύψος των 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων στις ΗΠΑ (Ο Λευκός Οίκος, 2025). Η συνεργασία τους όμως αφορά και την άμυνα και περιλαμβάνει εκπαίδευση του σαουδαραβικού στρατού και ειδικών δυνάμεων από Αμερικανούς, κοινές προσπάθειες κατά της τρομοκρατίας, όπως ο Διεθνής Συνασπισμός κατά της ISIS , πώληση μεγάλων ποσοτήτων αμερικανικού πολεμικού υλικού στην Σαουδική Αραβία, αξίας ως τον Ιανουάριο του 2025 που φτάνει τα 129 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς και κοινή στάση κατά των επαναστατών Χούθι στην Υεμένη (Υπουργείο Εξωτερικών ΗΠΑ, 2025). Μάλιστα, ως κομμάτι της προαναφερθείσας συμφωνίας, η Σαουδική Αραβία θα αγοράσει επιπλέον αμερικανικά όπλα, αξίας 142 δισεκατομμυρίων δολαρίων (Reuters, 2025). Διάφορες κρίσεις όπως η πετρελαϊκή κρίση του 1973, η σχέση της Σαουδικής Αραβίας με την Αλ-Κάιντα και η δολοφονία Κασόγκι δεν έχουν ποτέ κλιμακωθεί σε βαθμό να διαταράξουν την φιλία και συνεργασία των δύο.
Είναι σαφές, λοιπόν, πως και οι δύο χώρες βασίζονται στον αμερικανικό παράγοντα για πολλά, με βασικό άξονα την ασφάλεια. Φαίνεται, άρα, παράδοξο το γεγονός ότι συνάπτουν μία συμμαχία μεταξύ τους για αμοιβαία συνδρομή, όταν η ακεραιότητά τους σε σημαντικό βαθμό στηρίζεται στο ισχυρότερο κράτος του κόσμου. Αν και η συμμαχία τους δεν αποτελεί εχθρική κίνηση προς τις ΗΠΑ, δείχνει πως Ισλαμαμπάντ και Ριάντ ενδεχομένως δεν αισθάνονται πως «επαρκούν» οι αμερικανικές εγγυήσεις. Οι ισραηλινές επιθέσεις σε Ιράν, Υεμένη, Λίβανο, Συρία και, προσφάτως, Κατάρ δημιουργούν ανασφάλεια για τα ισλαμικά κράτη της μέσης ανατολής. Παραδοσιακά, οι ΗΠΑ αν και στηρίζουν κατά κανόνα, προσπαθούσαν συγχρόνως να περιορίσουν το Ισραήλ και να αποτρέψουν την επέκταση των συγκρούσεων που συχνά επιδιώκει το Τελ Αβίβ. Η κυβέρνηση Τραμπ όμως, έχει σταματήσει αυτό το μοτίβο και υποστηρίζει το Ισραήλ σχεδόν άνευ όρων. Επιπλέον, η απρόβλεπτη συμπεριφορά του προέδρου και η επαμφοτερίζουσα στάση του ως προς συμμάχους όπως η Ουκρανία εντείνει την ανασφάλεια για το Πακιστάν και την Σαουδική Αραβία. Τι και αν σε περίοδο κρίσης ο Τραμπ αποφασίσει να μην στηρίξει τις δύο χώρες; Σε αυτή την περίπτωση τα δύο κράτη βλέπουν το ένα το άλλο ως εγγυητές ασφάλειας. Ιδιαίτερα η επίθεση του Ισραήλ στην Ντόχα στις 10 Σεπτεμβρίου (Regan, 2025) είναι πιθανόν να έχει επηρεάσει Ισλαμαμπάντ και Ριάντ, επειδή έδειξε πως το Ισραήλ δεν διστάζει να χτυπήσει ακόμα και κράτη σε ειρήνη, τα οποία δεν έχουν προβεί σε επιθετικές πράξεις ενάντια στο Ισραήλ και που μάλιστα διαθέτουν αμερικανικές βάσεις, ακριβώς όπως η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Επιπλέον η αμερικανική αντίδραση ήταν κάτι λιγότερο από χλιαρή, με τον πρόεδρο να ανακοινώνει απλά πως: «δεν είναι χαρούμενος» με τα νέα (Refan, 2025). Έχοντας μάλιστα συμβάλλει στο χτύπημα του Ισραήλ στο Ιράν τον περασμένο Απρίλιο, ο Τραμπ ίσως φαίνεται επικίνδυνος για τα δύο κράτη και δεδομένου του πυρηνικού οπλοστασίου του Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία ειδικά είχε ανάγκη από εγγυήσεις ασφαλείας από κάποιο πυρηνικό κράτος εκτός των ΗΠΑ. Παρά, λοιπόν, τις πολύ βαθιές σχέσεις με τις ΗΠΑ, φαίνεται πως εξ ανάγκης τα δύο κράτη χρειάζονται την βοήθεια το ένα του άλλου.
Ύστερα από την ισραηλινή επίθεση στην Ντόχα, κλήθηκε μία έκτακτη σύνοδος από τον Οργανισμό Ισλαμικής Συνεργασίας και την Αραβική Ένωση στην Ντόχα στις 15 Σεπτεμβρίου. Στην σύνοδο αυτήν υπήρξαν δηλώσεις από την πλευρά της Αιγύπτου περί δημιουργίας μίας ειδικής στρατιωτικής ομάδας από όλα τα αραβικά κράτη από κοινού, στα πρότυπα του ΝΑΤΟ (Mukul, 2025). Στην ίδια σύνοδο, ο Ιρακινός πρωθυπουργός μίλησε για μία συλλογική προσέγγιση στην περιφερειακή ασφάλεια ενώ έξι μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (Gulf Cooperation Council – GCC) Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ δήλωσαν πως θα ενεργοποιήσουν τις τη ρήτρα κοινής άμυνας της συνθήκης του GCC (ibid). Αν και δεν φαίνεται να έχουν παρθεί άμεσα μέτρα μετά από αυτή την σύνοδο, η συμφωνία Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν έγινε μόλις δύο ημέρες μετά την σύνοδο. O υπουργός άμυνας του Πακιστάν Χαουάτζα Ασίφ (Khawaja Asif) δήλωσε πως: «Η αποτροπή που αποκτούμε από τα πυρηνικά όπλα, και ό,τι έχουμε και οι δυνατότητες που διαθέτουμε θα γίνουν διαθέσιμες στην Σαουδική Αραβία βάσει αυτής της συμφωνίας» ενώ ο αναπληρωτής πρωθυπουργός είπε πως: «άλλες χώρες έχουν δηλώσει την επιθυμία τους για παρόμοιες συμφωνίες» (Lazarus, 2025). Είναι εμφανές, επομένως, πως τουλάχιστον η πακιστανική ηγεσία επιθυμεί να παρουσιαστεί ως πάροχος ασφαλείας στην περιοχή και μάλιστα προτάσσει την πυρηνική ομπρέλα του κράτους. Δεν είναι σαφές το κατά πόσο αυτές οι δηλώσεις είναι ειλικρινείς ή απλώς έγιναν για λόγους εντυπωσιασμού. Πάντως, φαίνεται πως άλλα κράτη στην περιοχή επεξεργάζονται σοβαρά την συμφωνία, με τον Ιρανό στρατηγό και σύμβουλο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Γιάχια Ραχίμ Σαφάρι να δηλώνει στις 28 Σεπτεμβρίου πως βλέπει την συμφωνία ως θετική και παραγωγική εξέλιξη και να αναφέρει πως θα έπρεπε και το Ιράν, ει δυνατόν, να ενταχθεί σε μία ευρύτερη συμμαχία, μαζί με Σαουδική Αραβία, Πακιστάν και Ιράκ (Tehran Times, 2025). Αυτή η ενδιαφέρουσα δήλωση δείχνει την αλλαγή προτεραιοτήτων της Τεχεράνης, η οποία πλέον δεν διστάζει να βρεθεί ακόμα και σε στρατιωτική συμμαχία με το Ριάντ, μέχρι πρότινος μεγάλο της εχθρό, ή τουλάχιστον έτσι πιστεύουν κάποιοι αξιωματούχοι.
Μένει να φανεί ποιες θα είναι οι εξελίξεις στον τομέα της κοινής άμυνας στην μέση ανατολή αλλά θα έπρεπε όλα τα στοιχεία να λαμβάνονται υπόψιν με επιφυλακτικότητα. Είναι ενδιαφέρον πως τόσα πολλά κράτη της περιοχής αντιλαμβάνονται ξαφνικά τον κίνδυνο που διατρέχουν από το Ισραήλ, την αδυναμία της Αμερικής να εγγυηθεί την ασφάλειά τους ακόμα και αν φέρουν στρατιωτικές βάσεις της στο έδαφός τους και τέλος την ανάγκη για κοινή δράση για την διασφάλιση του status quo. Σίγουρα βασικός στόχος ειδικά των μεγαλύτερων κρατών όπως η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος και το Πακιστάν είναι η εδραίωση κάποιου είδους ηγεσίας στην μέση ανατολή μέσω ενός «Ισλαμικού» ή «Αραβικού ΝΑΤΟ». Παρ’ όλα αυτά, η ιδέα που είχε ξεκινήσει δειλά με τον Διεθνή Συνασπισμό κατά της ISIS το 2015 και που αρχικά είχε σκοπό μόνο την καταπολέμηση της τρομοκρατίας σταδιακά επεκτείνεται και η συζήτηση για μία γενικότερη συμμαχία στην μέση ανατολή εντείνεται. Το πιο πιθανό είναι πως κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί στο κοντινό μέλλον αλλά λόγω της όλο και αυξανόμενης αστάθειας στον κόσμο δεν θα πρέπει να υποτιμούμε την δύναμη των τάσεων που σταδιακά μεταβάλλουν τις διεθνείς σχέσεις και τα κίνητρα των κρατών.
Βιβλιογραφία:
Al Jazeera. (2004). Pakistan made ‘major non-NATO ally’. Διαθέσιμο σε: https://www.aljazeera.com/news/2004/6/17/pakistan-made-major-non-nato-ally
Dilawar, I. (2025). Pakistan eyes over $6 billion in Saudi support as top foreign financier in FY26. Διαθέσιμο σε: https://www.arabnews.com/node/2604355/pakistan
El Dahan, M., & Shah, S. (2025). Saudi Arabia, nuclear-armed Pakistan sign mutual defence pact. Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/world/asia-pacific/saudi-arabia-nuclear-armed-pakistan-sign-mutual-defence-pact-2025-09-17/
Hashim, A. (2020). Pakistan-Saudi rift: What happened? Al Jazeera. Διαθέσιμο σε: https://www.aljazeera.com/news/2020/8/28/pakistan-saudi-rift-what-happened
Hussain, A. (2025). ‘Watershed’: How Saudi-Pakistan defence pact reshapes region’s geopolitics. Al Jazeera. Διαθέσιμο σε: https://www.aljazeera.com/news/2025/9/18/watershed-how-saudi-pakistan-defence-pact-reshapes-regions-geopolitics
Kronstadt, K. A. (2025). India-Pakistan conflict in spring 2025. Library of Congress. Διαθέσιμο σε: https://www.congress.gov/crs-product/IF13000
Lazarus, N. (2025). Islamic NATO in the making: Why Saudi-Pakistan defence deal could be game-changing. Sky News. Διαθέσιμο σε: https://news.sky.com/story/islamic-nato-in-the-making-why-saudi-pakistan-defence-deal-could-be-game-changing-13436668
Mukul, S. (2025). Qatar Arab-Islamic summit: Nations, NATO military alliance, Pakistan-Turkey nexus — impact on India & Middle East security. India Today. Διαθέσιμο σε: https://www.indiatoday.in/world/story/qatar-arab-islamic-summit-nations-nato-military-alliance-pakistan-turkey-nexus-impact-on-india-middle-east-security-israel-2788111-2025-09-16
Regan, H. (2025). Israel strikes Hamas / Qatar explainer. CNN International. Διαθέσιμο σε: https://edition.cnn.com/2025/09/10/middleeast/israel-strikes-hamas-qatar-explainer-intl-hnk
Reuters. (2025). US, Saudi Arabia have discussed Riyadh’s potential purchase of F-35 jets. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/world/us-saudi-arabia-have-discussed-riyadhs-potential-purchase-f-35-jets-2025-05-13/
Shaffan, T., & Aquil, S. (2025). Pakistan’s military leadership and defense diplomacy: Managing strategic partnership with Kingdom of Saudi Arabia and United Arab Emirates. NUST Journal of International Peace & Stability. Διαθέσιμο σε: https://njips.nust.edu.pk/index.php/njips/article/view/201/167
Silkway News. (2025). Air Force Pakistan and United States agreed to strengthen military cooperation. Διαθέσιμο σε: https://www.silkway.news/air-force-pakistan-and-united-states-151879/
Spalding, J. (2023). The Deal That Keeps the Oil Flowing. Epicenter, Harvard WCFIA. Διαθέσιμο σε: https://epicenter.wcfia.harvard.edu/blog/deal-keeps-oil-flowing
Tehran Times. (2025). Iran should join Saudi-Pakistan defense pact — Leader’s adviser. Διαθέσιμο σε: https://www.tehrantimes.com/news/518450/Iran-should-join-Saudi-Pakistan-defense-pact-Leader-s-adviser
Times of India. (2025). Pakistan air force chief in US to strengthen defence cooperation. Διαθέσιμο σε: https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/pakistan-air-force-chief-in-us-to-strengthen-defence-cooperation/articleshow/
Yousuf, A. (2022). Faisal Mosque: National treasure in Pakistan designed by a Turk. Daily Sabah. Διαθέσιμο σε: https://www.dailysabah.com/arts/faisal-mosque-national-treasure-in-pakistan-designed-by-a-turk/news
Ziring, L., & Burki, S. J. (2025). Continuing challenges: conflict, a stalled economy, and nuclear tests. Encyclopaedia Britannica. Διαθέσιμο σε: https://www.britannica.com/place/Pakistan/Continuing-challenges-conflict-a-stalled-economy-and-nuclear-tests
Ο Λευκός Οίκος. (2025). Fact sheet: President Donald J. Trump secures historic $600 billion investment commitment in Saudi Arabia. Διαθέσιμο σε: https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/05/fact-sheet-president-donald-j-trump-secures-historic-600-billion-investment-commitment-in-saudi-arabia/
Υπουργείο Εξωτερικών, Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας. (2022). Eight decades of cooperation: Pivotal moments in the Saudi-U.S. relationship. Διαθέσιμο σε: https://www.mofa.gov.sa/en/ministry/officialvisits/saudi-us-summit/news/Pages/Eight-Decades-of-Cooperation.aspx
Υπουργείο Εξωτερικών, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. (n.d.). Countries & areas: Saudi Arabia. Διαθέσιμο σε: https://2021-2025.state.gov/countries-areas/saudi-arabia/
Υπουργείο Εξωτερικών, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. (2025). U.S. relations with Pakistan. Διαθέσιμο σε: https://2021-2025.state.gov/u-s-relations-with-pakistan/
Υπουργείο Εξωτερικών, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. (2025). U.S. security cooperation with Saudi Arabia. Διαθέσιμο σε: https://www.state.gov/u-s-security-cooperation-with-saudi-arabia
Πηγή εικόνας:
Lazarus, N. (2025). Islamic NATO in the making: Why Saudi-Pakistan defence deal could be game-changing. Sky News. Διαθέσιμο σε: https://news.sky.com/story/islamic-nato-in-the-making-why-saudi-pakistan-defence-deal-could-be-game-changing-13436668