Γράφει ο Κολιούσκας Χαράλαμπος
Η συζήτηση γύρω από το Ψηφιακό Ευρώ υπερβαίνει κατά πολύ τα τεχνολογικά και ρυθμιστικά ζητήματα ενός νέου μέσου πληρωμών. Αντιθέτως, εντάσσεται στον ευρύτερο στρατηγικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής Ε.Ε) για ενίσχυση της αυτονομίας της σε ένα διεθνές σύστημα, όπου η οικονομική εξάρτηση μεταφράζεται ολοένα και συχνότερα σε γεωπολιτική ευαλωτότητα. Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου οι ψηφιακές πληρωμές κυριαρχούνται από εξευρωπαϊκά σχήματα, το Ψηφιακό Ευρώ προσφέρει μια ευκαιρία για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού οικοσυστήματος συναλλαγών. Η παρούσα ανάλυση εξετάζει το πώς το Ψηφιακό Ευρώ μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ενίσχυσης της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και αξιολογεί τόσο τις γεωπολιτικές προεκτάσεις του όσο και τα οφέλη και τους περιορισμούς του.
Η θεωρητική συζήτηση για το Ψηφιακό Ευρώ σχετίζεται στενά με την έννοια της νομισματικής κυριαρχίας. Η ικανότητα έκδοσης νομίσματος από ένα κράτος ή από μια νομισματική ένωση αποτελούσε ανέκαθεν πυλώνα ισχύος στο διεθνές σύστημα (Mourlon-Druol, 2012). Στη περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εξέλιξη από το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα έως την Οικονομική και Νομισματική Ένωση αποτέλεσε μια σταδιακή διαδικασία ενδυνάμωσης της ευρωπαϊκής πολιτικής υπόστασης (Mourlon-Druol, 2012). Στη σύγχρονη εποχή, με τις πληρωμές να εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από ψηφιακές δομές, η κυριαρχία στο νόμισμα δεν προκύπτει μόνο από τη παραδοσιακή ικανότητα εκτύπωσης χρημάτων αλλά και από τον έλεγχο της πλατφόρμας μέσω της οποίας πραγματοποιούνται οι συναλλαγές (Brunnermeier, Landau 2022). Συνεπώς, η ψηφιακή οικονομία ανατρέπει τα παραδοσιακά μέσα νομισματικής πολιτικής και δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου αυτός που ελέγχει τις υποδομές πληρωμών και τη διαχείριση των δεδομένων ασκεί ιδιαίτερα σημαντική επιρροή.
Οι κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών έδειξαν ότι η Ευρώπη παραμένει ευάλωτη στις αναταράξεις της παγκοσμιοποιημένης αγοράς (Biscop, 2022). Τόσο η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 , η κρίση της πανδημίας το 2020 αλλά και η ενεργειακή κρίση του 2022 αποκάλυψαν ότι γεωπολιτικές επιλογές τρίτων χωρών μπορούν να καταλήξουν σε υπαρξιακές απειλές για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Biscop, 2022). Στον χρηματοπιστωτικό τομέα, η εξάρτηση της Ε.Ε από αμερικανικές εταιρείες πληρωμών όπως η Visa και η Mastercard σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές συναλλαγές μπορούν να επηρεαστούν άμεσα ή έμμεσα από τις υπερατλαντικές πολιτικές (European Commission, 2020). Επομένως, η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας οφείλει να αποτελέσει βασικό στόχο της Ε.Ε για να καταστεί η Ένωση ανεξάρτητη από εξωγενείς παράγοντες (European Commission, 2020). Η έννοια της στρατηγικής αυτονομίας έχει αναδυθεί τα τελευταία χρόνια στη ευρωπαϊκή πολιτική σκέψη και περιλαμβάνει την ικανότητα της Ε.Ε να λαμβάνει αποφάσεις χωρίς εξαρτήσεις με στόχο να εξυπηρετεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα συμφέροντά της (Biscop, 2022). Φυσικά, η αυτονομία δεν νοείται ως απομονωτισμός, καθώς κάτι τέτοιο θα ήταν ιδιαίτερα επιβλαβές για την Ε.Ε σε ένα σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον όπου η διακρατική συνεργασία είναι καίρια για κάθε χώρα (Biscop, 2022). Αντιθέτως αυτή περιλαμβάνει τη δυνατότητα άσκησης κυριαρχίας σε κρίσιμους τομείς, όπως η τεχνολογία πληρωμών (Biscop, 2022). Αυτή δεν αφορά αποκλειστικά την δυνατότητα ανεξάρτητων πληρωμών αλλά και την ικανότητα της Ένωσης να ασκεί πολιτική επιρροή μέσω οικονομικών εργαλείων (Biscop, 2022). Άλλωστε, η αυτονομία νοηματοδοτείται πραγματικά μόνο όταν μεταφράζεται σε δυνατότητα δράσης και όχι αποκλειστικά περιορισμός των εξαρτήσεων (Biscop, 2022). Υπο αυτό το πρίσμα, το Ψηφιακό Ευρώ μπορεί να λειτουργήσει ως διαπραγματευτικό εργαλείο της Ε.Ε, ενισχύοντας τη διπλωματική της «φαρέτρα» (Biscop, 2022).
Το ψηφιακό ευρώ παρουσιάζεται ως μέσο ενίσχυσης αυτής της αυτονομίας λειτουργώντας σε πολλαπλά επίπεδα. Αρχικά, μειώνει την εξάρτηση από μη ευρωπαϊκές υποδομές πληρωμών προσφέροντας ένα δημόσιο και ασφαλές μέσο συναλλαγής ( European Central Bank, 2022).Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (εφεξής: ΕΚΤ) έχει επισημάνει ότι σε ένα μελλοντικό περιβάλλον όπου τα ψηφιακά ιδιωτικά νομίσματα και οι τεχνολογικές εταιρείες θα έχουν αυξημένη επιρροή, η απουσία ενός ευρωπαϊκού Central Bank Digital Currency ( εφεξής CBDC) θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποδυνάμωση του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος ( European Central Bank, 2023). Παράλληλα, η δημιουργία του ψηφιακού ευρώ αναμένεται να ενισχύσει την οικονομική ευρωπαϊκή ολοκλήρωση (Biscop, 2022). Η κατασκευή μιας ενιαίας ψηφιακής υποδομής μπορεί να προωθήσει την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, δημιουργώντας ένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον για διασυνοριακές συναλλαγές και περιορίζοντας τις τεχνικές ασυμβατότητες που δυσχεραίνουν τη πλήρη ευρωπαϊκή οικονομική ολοκλήρωση (Biscop, 2022).
Φυσικά, η βασική ερώτηση που αναδύεται αφορά την τεχνολογική αρχιτεκτονική που θα αξιοποιηθεί για την δημιουργία του ψηφιακού ευρώ (Bindseil,2020). Η ΕΚΤ εξετάζει διάφορα μοντέλα όπως αυτά των πληρωμών offline μέσω hardware wallets, γεγονός που διασφαλίζει την δυνατότητα χρήσης των πορτοφολιών ακόμη και σε περίπτωση ολικού blackout των συστημάτων (Bindseil,2020). Η χρήση του κεντροποιημένου μητρώου ή η χρήση της τεχνολογίας του blockchain οδηγούν σε διαφορετικά ζητήματα ιδιωτικότητας ή και χρηστικότητας του νέου εργαλείου.
Πέρα από τις αμιγώς τεχνολογικές πτυχές, το Ψηφιακό Ευρώ έχει σημαντικές γεωπολιτικές προεκτάσεις. Η διεθνής ισχύς ενός νομίσματος εξαρτάται από την χρήση του στις παγκόσμιες συναλλαγές, από τα αποθεματικά των κεντρικών τραπεζών καθώς και από τον ρόλο του στις διεθνείς χρηματαγορές (Mourlon-Druol, 2012). Το ευρώ, αν και αποτελεί το δεύτερο ισχυρότερο νόμισμα, παραμένει πολύ πίσω από το δολάριο όσον αφορά την διεθνή χρήση (Mourlon-Druol, 2012). Η μετάβαση σε μία εποχή όπου τα CBDCs διαδραματίζουν βασικό ρόλο στις παγκόσμιες χρηματαγορές δημιουργεί κινδύνους αλλά και ευκαιρίες για την Ε.Ε. (Farhi – Maggiori, 2018). Έτσι, αν η Ε.Ε κινηθεί στρατηγικά το Ψηφιακό Ευρώ μπορεί να ενισχύσει την παρουσία του ευρώ ως αποθεματικού νομίσματος και να προσφέρει μια σημαντική εναλλακτική απέναντι σε μη ρυθμιζόμενα αμερικανικά stablecoins, τα οποία διατηρούν ένα πιο σκιώδες και συχνά μη ελεγχόμενο χαρακτήρα. Επιπλέον, σε μία εποχή όπου η Αμερικανική ηγεσία δείχνει ολοένα και πιο πρόθυμη να εκμεταλλευτεί τις αδυναμίες της Ευρωπαϊκής εξάρτησης, μια πιθανή ενίσχυση της χρήσης του ευρώ μπορεί να προστατεύσει την Ένωση από εξωγενείς χρηματοπιστωτικούς κινδύνους όπως κυρώσεις ή δασμούς.
Η οικονομική πτυχή του εγχειρήματος είναι επίσης κρίσιμη. Η δημιουργία ενός ψηφιακού νομίσματος με αντιστοιχία 1:1 σε ευρώ μπορεί να συμβάλλει στη μείωση του κόστους των συναλλαγών στους Ευρωπαίους πολίτες (B.I.S, 2023) . Αναφορικά με τις ευρωπαϊκές συναλλαγές οι προμήθειες που παρακρατούν οι αμερικανικές εταιρείες θα εξαλειφθούν δημιουργώντας πρακτικά ένα φθηνότερο, γρηγορότερο και πιο ασφαλές δημόσιο μέσο πληρωμής το οποίο θα λειτουργεί υπό τις εγγυήσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (B.I.S, 2023). Παράλληλα, η ύπαρξη ενός ευρωπαϊκού CBDC μπορεί να δημιουργήσει νέες ψηφιακές υποδομές δεδομένων που θα επιτρέψουν στην Ένωση να προωθήσει τις ευρωπαϊκές εταιρείες fintech, διεκδικώντας μεγαλύτερο μερίδιο στην παγκόσμια οικονομία (B.I.S, 2023).
Παρά τα πλεονεκτήματα, η υλοποίηση του ευρώ δεν γίνεται χωρίς προκλήσεις. Η ισορροπία μεταξύ της ιδιωτικότητας των χρηστών και αντιμετώπισης παράνομων δραστηριοτήτων αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα (B.I.S, 2023). Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ήδη ανακοινώσει την δημιουργία ενός μοντέλου «privacy by design», αλλά η τελική εφαρμογή του πρέπει να διασφαλίζει ότι η χρήση του νέου ψηφιακού εργαλείου δεν θα οδηγήσει σε κρατική παρακολούθηση ή αξιοποίηση των στοιχείων για πολιτικές σκοπιμότητες (B.I.S, 2023). Εξίσου κρίσιμο είναι και το ζήτημα του ρόλου των κεντρικών τραπεζών στο εγχείρημα (B.I.S, 2023). Η εισαγωγή ενός CBDC θα έχει σημαντικές επιπτώσεις για το τραπεζικό σύστημα, καθώς η νέα δυνατότητα μετατόπισης των καταθέσεων προς την ΕΚΤ μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας στις εμπορικές τράπεζες (Bindseil,2020). Συνεπώς, για την αποτροπή του κινδύνου μαζικής εκροής καταθέσεων από τις εμπορικές τράπεζες εξετάζεται το σενάριο να υπάρχουν όρια κατοχής ψηφιακού ευρώ ανά πολίτη έως και 3000 ευρώ (Bindseil,2020). Επιπλέον, ένα από τα πιθανά ελαττώματα που δεν πρέπει να παραβλέπουμε είναι ότι η δημιουργία του ψηφιακού ευρώ δεν συνεπάγεται αυτόματα με ενίσχυση της διεθνούς νομισματικής ισχύος της Ε.Ε. (Fahri & Maggiori, 2020). Αυτό συμβαίνει επειδή η διεθνής κυριαρχία ενός νομίσματος και με την ανάπτυξη άλλων παραγόντων όπως η εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών ή η εμβάθυνση της στρατιωτικής ισχύος (Fahri & Maggiori, 2020)Υπο την έννοια αυτή, το Ψηφιακό Ευρώ μπορεί να λειτουργήσει κυρίως ως αμυντικό εργαλείο διατήρησης της Ευρωπαϊκής σταθερότητας παρά ως επιθετικό μέσο ανατροπής της διεθνούς δολαριακής ηγεμονίας (Fahri & Maggiori, 2020).
Εν κατακλείδι, το Ψηφιακό Ευρώ δεν αποτελεί πανάκεια για τις γεωπολιτικές και οικονομικές αδυναμίες της Ε.Ε, αλλά αντ’ αυτού συνιστά εργαλείο προσαρμογής σε ένα διεθνές σύστημα αυξανόμενου οικονομικού ανταγωνισμού (European Central Bank, 2022). Η ρεαλιστική του αξία έγκειται λιγότερο στη δυνατότητα να ανατρέψει παγκόσμιες ιεραρχίες ισχύος και περισσότερο στη θωράκιση της Ευρωπαϊκής οικονομικής κυριαρχίας (European Central Bank, 2022). Η πιθανή απελευθέρωση των ευρωπαϊκών συναλλαγών από τα υπάρχοντα αμερικανικά «δεσμά» τους και οι νέες πιθανές καινοτομίες θα διευκολύνουν περαιτέρω τις Ευρωπαϊκές συναλλαγές (European Central Bank, 2022). Εάν αξιοποιηθεί σωστά το Ψηφιακό Ευρώ αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την Ένωση να απομακρυνθεί από εξαρτήσεις του παρελθόντος και να ενισχύσει την θέση της σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον (European Central Bank, 2022).
Βιβλιογραφικές πηγές:
- Biscop, S. (2022). European Strategy in the 21st Century. Routledge
- Mourlon-Druol ,E.(2012). Α Europe Made of Money: The Emergence of the European Monetary System. Cornell University Press
- Bindseil, U. (2020). Tiered CBDC and the financial system. Διαθέσιμο σε: https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecb.wp2351~c8c18bbd60.en.pdf
- Farhi, E & Maggiori, M. (2020). A model of the International Monetary system. Διαθέσιμο σε: https://mfm.uchicago.edu/wp-content/uploads/2020/07/Farhi_Maggiori_A-Model-of-the-International-Monetary-System.pdf
- Bank for International Settlements. (2023). The digitalization of money. Διαθέσιμο σε: https://www.bis.org/publ/work941.pdf
- European Central Bank. (2022). The digital euro and the evolution of the financial system. Διαθέσιμο σε: https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2022/html/ecb.sp220615~0b859eb8bc.en.html
- European Commission. (2020). Consultation on a retail payment strategy for the EU. Διαθέσιμο σε: https://finance.ec.europa.eu/document/download/dc4797b4-8417-4563-8806-a2cb9530cd32_en?filename=2020-retail-payments-strategy-consultation-summary-of-responses_en.pdf
- Sankrit, K. (2025). Why the US prefers stablecoins while the EU has a heart for CBDCs. Διαθέσιμο σε: https://transak.com/blog/why-the-us-prefers-stablecoins-while-eu-has-heart-for-cbdcs
Πηγή Εικόνας: