Γράφει η Ευαγγελία Βιτωράτου
Με βάση τα γεγονότα που έχουν εκτυλιχθεί την τελευταία δεκαετία στη χώρα μας, κι ενώ η ίδια ανά διαστήματα βρισκόταν σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης λόγω έντονων καιρικών φαινομένων, γίνεται αντιληπτός ο επιπόλαιος και κακός χειρισμός των φυσικών καταστροφών και των αποτελεσμάτων τους από τον κρατικό μηχανισμό. Η ανεύθυνη αυτή αντιμετώπιση είναι εξίσου εμφανής και από την παρουσία της Ελλάδας σε διεθνείς οργανισμούς που ασχολούνται με αντίστοιχα ζητήματα. Ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα των αποτελεσμάτων του χειρισμού αυτού αποτελεί η καταδίκη της χώρας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παραλείψεις στα σχέδια διαχείρισης φυσικών καταστροφών.
Η Ελλάδα, ως επίσημο μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 1981, έχει την υποχρέωση να συμμορφώνεται με το δίκαιο της Ε.Ε., να συμμετέχει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και να εφαρμόζει ευρωπαϊκές πολιτικές σε τομείς, όπως το περιβάλλον, μεταξύ άλλων. Εάν η Επιτροπή κρίνει πως το εκάστοτε κράτος-μέλος παρεκκλίνει από τις υποχρεώσεις του και δεν συμμορφώνεται σύμφωνα με ορισμένες διατάξεις του δικαίου της Ε.Ε., έχει το δικαίωμα να προσφύγει στο Δικαστήριο της Ε.Ε. και να ασκήσει προσφυγή κατά αυτού με την ανάλογη αιτιολογία. Σε περίπτωση που το Δικαστήριο διαπιστώσει την ύπαρξη παραβάσεως, το κράτος-μέλος πρέπει να συμμορφωθεί άμεσα με τη σχετική απόφαση του Δικαστηρίου. Στη συνέχεια, εφόσον η Επιτροπή θεωρήσει ότι το κράτος-μέλος δεν συμμορφώθηκε με την προαναφερθείσα απόφαση του Δικαστηρίου, είναι σε θέση να ασκήσει νέα προσφυγή, ζητώντας την επιβολή χρηματικών κυρώσεων. Ωστόσο, αν δεν γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή η διαδικασία μεταφοράς οποιασδήποτε Οδηγίας της Ε.Ε. στο εσωτερικό δίκαιο του εκάστοτε κράτους-μέλους, το Δικαστήριο δύναται, κατόπιν πρότασης της Επιτροπής, να επιβάλει χρηματικές κυρώσεις με την πρώτη του απόφαση.
Μια αντίστοιχη παράβαση διαπράχθηκε και εκ μέρους της Ελλάδας, η οποία επέφερε την περσινή χρονιά τις σχετικές συνέπειες της. Αρχικά, στις 15 Φεβρουαρίου 2023 η Επιτροπή απηύθυνε προς την Ελληνική Δημοκρατία προειδοποιητική επιστολή, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα: «αφενός δεν είχε επανεξετάσει και επικαιροποιήσει για δεύτερη φορά, έως τις 22 Δεκεμβρίου 2021, τα σχέδια διαχείρισης των δεκατεσσάρων υδατικών διαμερισμάτων της χώρας και αφετέρου δεν είχε διαβιβάσει αντίγραφα των εν λόγω επανεξετασθέντων και επικαιροποιημένων σχεδίων έως τις 22 Μαρτίου 2022. Συνεπώς, με αυτές τις παραλείψεις, η Ελλάδα παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 13, παράγραφος 7, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2000/60.». Επιπλέον, με την προαναφερθείσα προειδοποιητική επιστολή, η Επιτροπή επισήμανε ότι: «η Ελληνική Δημοκρατία, καθόσον δεν είχε επανεξετάσει και επικαιροποιήσει για πρώτη φορά, έως τις 22 Δεκεμβρίου 2021,τα σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας για τα δεκατέσσερα υδατικά διαμερίσματα της χώρας και δεν είχε θέσει στη διάθεση της Επιτροπής, έως τις 22 Μαρτίου 2022, τα επανεξετασθέντα σχέδια κατόπιν, ενδεχομένως, επικαιροποίησης τους, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 14, παράγραφος 3, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2007/60.» (Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2025).
Σε αυτό το σημείο, βέβαια, πρέπει να αναφερθεί ότι τα σχετικά σχέδια για τον χειρισμό των κινδύνων πλημμύρας, αλλά και της διαχείρισης των λεκανών απορροής της χώρας αποτελούν έγγραφα τα οποία πρέπει να δημοσιεύονται στην κοινότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) προς επανεξέταση και επικαιροποίηση ανά εξαετία (Οδηγία 2000/60/ΕΚ και Οδηγία 2007/60/ΕΚ). Είναι σημαντικό, επίσης, να σημειωθεί ότι τα εν λόγω έγγραφα αφορούν και τα δεκατέσσερα υδατικά διαμερίσματα της Ελλάδας, τα οποία είναι: η Δυτική Πελοπόννησος, η Βόρεια Πελοπόννησος, η Ανατολική Πελοπόννησος, η Δυτική Στερεά Ελλάδα, η Ανατολική Στερεά Ελλάδα, η Ήπειρος, η Αττική, η Θεσσαλία, η Δυτική Μακεδονία, η Κεντρική Μακεδονία, η Ανατολική Μακεδονία, η Θράκη, η Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους, εκ των οποίων πέντε αποτελούν διεθνείς περιοχές λεκάνης απορροής ποταμού
(Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2025).
Σε απάντηση της ως άνω επιστολής, με έγγραφο που εκδόθηκε στις 22 Μαρτίου 2023, η Ελληνική Δημοκρατία ζήτησε να παραταθεί έως τις 16 Μαΐου 2023 η δίμηνη προθεσμία που
της είχε θέσει η Επιτροπή, προκειμένου να απαντήσει στην προειδοποιητική επιστολή, με την επιτροπή να κάνει δεκτό το αίτημα. Οι ελληνικές αρχές γνωστοποίησαν στην Επιτροπή, με έγγραφο που κοινοποιήθηκε στις 11 Μαΐου 2023, ότι τα τελικά σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού επρόκειτο να εγκριθούν σύντομα και να τεθούν στη διάθεση της Επιτροπής πριν από τη λήξη του έτους, ενώ τα σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας επρόκειτο αμέσως να ολοκληρωθούν και θα διαβιβάζονταν στην Επιτροπή τον Αύγουστο του 2024 (Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2025).
Η Επιτροπή, αφού διαπίστωσε ότι η Ελληνική Δημοκρατία, παρά την εκπνοή της προθεσμίας της 22ας Μαρτίου 2022, δεν είχε θέσει στη διάθεσή της τα απαραίτητα σχέδια, συνήγαγε ότι το εν λόγω κράτος-μέλος δεν είχε καταρτίσει, έως τις 22 Δεκεμβρίου 2021, τα απαιτούμενα σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού και τα απαιτούμενα σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας. Για τον λόγο αυτό, απηύθυνε στη χώρα, στις 16 Νοεμβρίου 2023, αιτιολογημένη γνώμη, προσάπτοντας της παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχει αντιστοίχως από το άρθρο 13, παράγραφος 7, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2000/60, καθώς και από το άρθρο 14, παράγραφος 3, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2007/60, καλώντας την να συμμορφωθεί προς τις εν λόγω υποχρεώσεις εντός προθεσμίας δύο μηνών (Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2025).
Όσον αφορά στην παράβαση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το άρθρο 13, παράγραφος 7, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2000/60, η Ελληνική Δημοκρατία αναγνώρισε ότι, μολονότι η διαδικασία για την έγκριση του τρίτου κύκλου των σχεδίων διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού για τα δεκατέσσερα υδατικά διαμερίσματα βρισκόταν στο τελικό στάδιο, εντούτοις δεν ήταν σε θέση να εκτιμήσει τον χρόνο που θα απαιτούνταν για την περάτωση της. Αναφορικά με την παράβαση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το άρθρο 14, παράγραφος 3, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2007/60, η χώρα ενημέρωσε την Επιτροπή ότι η κατάρτιση του δεύτερου κύκλου των σχεδίων διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας για τα δεκατέσσερα υδατικά διαμερίσματα βρισκόταν σε εξέλιξη και ότι τα σχέδια αυτά επρόκειτο να τεθούν στη διάθεση της Επιτροπής τον Αύγουστο του 2024. Στη συνέχεια, με έγγραφο της 8ης Μαρτίου 2024, οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή νέα απάντηση, σύμφωνα με την οποία η έγκριση του τρίτου κύκλου των σχεδίων διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού για τα πέντε εκ των δεκατεσσάρων υδατικών διαμερισμάτων της χώρας, δηλαδή της Δυτικής Πελοποννήσου, της Ηπείρου, της Αττικής, της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας και της Κεντρικής Μακεδονίας, προβλεπόταν για τον Μάρτιο του 2024, η δε αντίστοιχη έγκριση όσον αφορά τα λοιπά διαμερίσματα προβλεπόταν για τον Απρίλιο του 2024 (Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2025).
Η Επιτροπή, εκτιμώντας τότε ότι εξακολουθούσε η έλλειψη συμμόρφωσης όσον αφορά στα δεκατέσσερα υδατικά διαμερίσματα τόσο σε σχέση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 13, παράγραφος 7, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2000/60 όσο και σε σχέση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 14, παράγραφος 3, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2007/60, άσκησε την ως άνω αναφερόμενη προσφυγή κατά της Ελλάδας στις 17 Μαΐου 2024 ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2025).
Η σχετική δίκη διεξήχθη στο Λουξεμβούργο στις 5 Ιουνίου 2025, κατά την οποία αποφασίστηκε ότι: «η Ελληνική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 13, παράγραφος 7, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, καθώς και τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 14, παράγραφος 3, και το άρθρο 15, παράγραφος 1, της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2007, για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας, και καταδικάζεται επιπλέον για τα δικαστικά έξοδα.» (Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2025).
Δυστυχώς, ένα σενάριο που μπορεί να πραγματοποιηθεί κατά το επόμενο χρονικό διάστημα είναι η επιβολή περαιτέρω σοβαρότατων χρηματικών προστίμων, στην περίπτωση που η Ελλάδα ξεπεράσει κατά πολύ την ευελιξία που παρέχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη διόρθωση των συγκεκριμένων παραλήψεων και τη συμμόρφωσή της με τη σχετική δικαστική απόφαση.
Συνοψίζοντας, δέον να τονιστεί ότι η σωστή διαχείριση των εκάστοτε φυσικών καταστροφών, αλλά και η πρόληψή τους απαιτούν πολύπλευρες ενέργειες, τόσο σε ενδοκρατικά όσο και σε διακρατικά όρια. Ο κρατικός μηχανισμός, δηλαδή, χρειάζεται έμπειρο εργατικό δυναμικό, σωστά στελεχωμένο, με επαρκή εξοπλισμό και άψογο συντονισμό, το οποίο θα δρα ακολουθώντας πάντοτε τις Οδηγίες που εκδίδει και δημοσιεύει η Ε.Ε. για τα κράτη-μέλη της. Στην περίπτωση της Ελλάδας συγκεκριμένα, η τύχη της, ώστε να καθορίσει την εξέλιξη της στα μάτια των ίδιων της των πολιτών, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης, βρίσκεται αποκλειστικά στα δικά της χέρια.
Βιβλιογραφία
Info Curia Case-law. (2025). ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα) της 5ης Ιουνίου 2025(*): « Παράβαση κράτους μέλους – Πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των υδάτων – Οδηγία 2000/60/ΕΚ – Άρθρο 13, παράγραφος 7, και άρθρο 15, παράγραφος 1 – Σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού – Δεύτερη επανεξέταση και δεύτερη επικαιροποίηση – Οδηγία 2007/60/ΕΚ – Άρθρο 14, παράγραφος 3, και άρθρο 15, παράγραφος 1 – Σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας – Πρώτη επανεξέταση και, κατά περίπτωση, πρώτη επικαιροποίηση – Υποχρέωση γνωστοποίησης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Παράλειψη». Διαθέσιμο σε: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=300970&pageIndex=0&doclang=el&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=5562006
Lawspot. (2025). Ηχηρή καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της ΕΕ για τα σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας. Διαθέσιμο σε: https://www.lawspot.gr/nomika-nea/ihiri-katadiki-tis-elladas-apo-dikastirio-tis-ee-gia-ta-shedia-diaheirisis-ton-kindynon
Αγροτύπος. (2025). Καταδίκη Ελλάδας από Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για σχέδια διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας. Διαθέσιμο σε: https://www.agrotypos.gr/thesmoi/perivallon-dasi/katadiki-elladas-apo-evropaiko-dikastirio-gia-schedia-diacheirisis-kindynon
Γ.Ε.Ω.Τ.Ε.Ε. (2025). ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ: ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΛΟΓΩ ΠΑΡΑΛΕΙΨΗΣ ΤΗΣ ΝΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΙ ΕΓΚΑΙΡΑ ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΠΛΗΜΜΥΡΑΣ. Διαθέσιμο σε: https://geotee.gr/2025/06/06/dikastirio-tis-evropaikis-enosis-katadiki-tis-elladas-logo-paraleipsis-tis-na-enimerosei-egkaira-ta-schedia-diacheirisis-ton-kindynon-plimmyras/
Γούλας, Γ. (2025). Καταδίκη από το ΔΕΕ: Η Ελλάδα άφησε τα σχέδια πλημμυρών… στα χαρτιά. Nomiki Bibliothiki Daily. Διαθέσιμο σε: https://daily.nb.org/nomothesia-nomologia/nomologia/katadiki-apo-to-dee-i-ellada-afise-ta-schedia-plimmyron-sta-chartia/
ΚΕΔΕ. (2025). Το Ευρωπαϊκό δικαστήριο καταδικάζει την Ελλάδα για παραλείψεις στη διαχείριση κινδύνων πλημμύρας σε 14 υδατικά διαμερίσματα. Διαθέσιμο σε: https://kede.gr/to-evropaiko-dikastirio-katadikazei-tin-ellada-gia-paraleipseis-sti-diacheirisi-kindynon-plimmyras-se-14-ydatika-diamerismata/
Πηγή εικόνας: Newsroom. (2024, September 17). Σαρώνει την Ευρώπη η κακοκαιρία «Μπόρις» – Οι χειρότερες πλημμύρες της τελευταίας 20ετίας. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Διαθέσιμη σε : https://www.kathimerini.gr/world/563223598/saronei-tin-eyropi-i-kakokairia-mporis-oi-cheiroteres-plimmyres-tis-teleytaias-20etias/