Γράφει η Αντεμάι Ιζαμπέλα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση από την πρωταρχική στιγμή συγκρότησής της προωθεί τη συνεχή εξέλιξη και τον εκσυγχρονισμό κάθε τομέα και κλάδου που δημιουργεί, ενασχολείται και προστατεύει. Ιστορικά γεγονότα έχουν σχηματίσει την Ευρώπη έτσι όπως παρουσιάζεται σήμερα, προωθώντας τη σημασία του εκσυγχρονισμού και της προόδου. Το 1918 εμφανίζονται οι όροι «βιωσιμότητα» και «βιο-οικονομία», επισημαίνοντας την έναρξη μιας νέας Ευρώπης τόσο σε οικονομικό και όσο και σε βιοτικό επίπεδο. (A.Heywood & B.Whitham, 2025)
Το περιβάλλον αποτελεί σύνθετη έννοια η οποία προκαλεί διαφορετικές αντιδράσεις και ερείσματα στον καθένα όσον αφορά την εφαρμογή στρατηγικών που το απασχολεί. Μία από αυτές τις στρατηγικές αποτελεί το πρόγραμμα της βιοοικονομίας στην ΕΕ. Με κύριο αντιπρόσωπο την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η βιοοικονομία στοχεύει στην προώθηση μιας κυκλικής οικονομίας και στην πράσινη μετάβασή της χωρίς να επηρεάζει αρνητικά το περιβάλλον. Με νομικά δεσμευτικές πολιτικές όπως το “European Green Deal” που προωθήθηκε με πρόταση της Ursula Von der Leyen και το “Clean Industrial Deal” έχουν στόχο την απανθρακοποίηση της Ευρωπαϊκής κοινότητας, την κλιματική ουδετερότητα και την καινοτομία στη βάση πράσινης μετάβασης. (European Commission 2025)
Όλες αυτές οι τακτικές οδεύουν σε μία ελάφρυνση του περιβάλλοντος μέσω της χρήσης της βιοτεχνολογίας, την παραγωγή βιολογικών πόρων και την εγκαθίδρυση μιας υγιής και μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας στην βιοοικονομία. Αποτελεσματικά, εμφανίζεται ο απώτερος σκοπός της, η μετατροπή αποβλήτων σε αξία για την προώθηση της βιωσιμότητα και της αειφόρου ανάπτυξης. Συνδετικά, η βιωσιμότητα (sustainability) στοχεύει στη διατήρηση της ύπαρξης ενός οικολογικού συστήματος σε οικονομική διάσταση (Heywood and Whitham, 2025) με την αειφόρο ανάπτυξη να αποτελεί τον τροπο να εξασφαλιστεί η μικρότερη δυνατή χρήση των φυσικών πόρων αποτρέποντας την υποβάθμιση του περιβάλλοντος(European Commission, 2025).
Το μέσο το οποίο επιτρέπει στη βιο-οικονομία να υλοποιηθεί και να προωθηθεί στους συμμετέχοντες τής αποτελεί η βιομάζα. Ως πάροχος βιώσιμης ανανεώσιμης ενέργειας, τροφής και διαφόρων υλικών χρήσιμων για κλάδους όπως την γεωργία, τη βιομηχανία βιολογικών προϊόντων και τη βιοτεχνολογία, αποτελεί τον συντελεστή για την εκπλήρωση των σχεδίων της βιο-οικονομίας.
Επιπροσθέτως, επικεντρώνοντας στα όρια και στον σεβασμό του οικοσυστήματος, η βιομάζα χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο των παραδοσιακών ορυκτών πόρων σε χρήση αειφόρων υλικών, ανανεώσιμης ενέργειας και τροφίμων βιολογικής προέλευσης (Joint Research Centre, 2025). Η βιομάζα, λοιπόν, συνιστά κεντρικό πυλώνα της βιο-οικονομίας, υπονοώντας όλες τις στρατηγικές που έχουν προηγηθεί για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Ένας ακόμη ενεργός της ρόλος είναι και μία από τις στρατηγικές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ( Joint Research Centre 2020, June 4) στην οποία δρά ως δεξαμενή άνθρακα με στόχο την μείωση του από το περιβάλλον (P. Patrizio, G., 2021).
Στη σημερινή περίοδο, 10 κράτη-μέλη έχουν υιοθετήσει τις στρατηγικές αυτές για την ενσωμάτωση της βιο-οικονομίας, ενώ άλλα 7 κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Οι τακτικές αυτές βασίζονται στην εφαρμογή των αρχών της βιομάζας, της κυκλικής οικονομίας και της πράσινη καινοτομίας ως θεμελιωδών αξιών. (European Commission, 2022).
Στην μεταβατική περίοδο της ΕΕ, μετά το Brexit, το σχέδιο της βιο-οικονομίας επεκτάθηκε σημαντικά, συμπεριλαμβάνοντας ακόμη περισσότερους κατοίκους της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο έργο αυτό. Περίπου 17,5 εκατομμύρια άτομα απασχολήθηκαν με το πεδίο της δημιουργώντας αξία ύψους 614 δισεκατομμυρίων ευρώ το έτος 2017 καταγράφοντας υψηλή βιο-οικονομική ανάπτυξη. Συνολικά, η μάζα αυτή αντιπροσώπευε το 8,9% της εργατικής τάξης της ΕΕ των 27 κρατών-μελών. Ο ρόλος της βιο-οικονομίας βασίζεται στη βιομάζα, η οποία είναι κομβική για την διάθεση τροφίμων, ζωοτροφών, υλικών και υπηρεσιών (T., Piotrowski, S., Tamosiunas, S., Lara, D., Carus, M., & M’barek, R. 2020)
Η βιο-οικονομία παρακολούθησε ανάπτυξη στους κυριότερους τομείς τής οι οποίοι αποτελούν την γεωργία (+20,5 δισεκατομμύρια ευρώ), την βιομηχανία τροφίμων και ποτών (+7,2 δισεκατομμύρια ευρώ) και την παραγωγή βιοχημικών, φαρμακευτικών προϊόντων και πλαστικών (7,4 δισεκατομμύρια ευρώ). Αναφορικά με την εργατική δύναμη απασχολούμενη από αυτήν, η αγροδιατροφική βιομηχανία κατέχει την πρωτεύουσα θέση με τα ¾ του συνόλου (53% γεωργία, 25% βιομηχανία τροφίμων/ποτών/καπνού) και αποτελώντας ταυτοχρόνως τα 2/3 της αξίας της (35% από τη βιομηχανία τροφίμων/ποτών/καπνού και 31% από τη γεωργία) (T., Piotrowski, S., Tamosiunas, S., Lara, D., Carus, M., & M’barek, R. 2020).
Από την μία πλευρά, την χρονιά του 2015, κυριότερα στην Πορτογαλία και στην Ελλάδα, μεγάλο μέρος του ανθρώπινου δυναμικού με ειδικότητα στον τομέα της βιοοικονομίας ασχολήθηκε με την παραγωγή βιομάζας (γεωργία, αλιεία, υδατοκαλλιέργεια) και με την μεταποίηση υφασμάτων και προϊόντων ξύλου. Από την άλλη, σε κάποια δυτικά κράτη παρατηρήθηκε μία πιο μειωμένη εξειδίκευση στην αγορά εργασίας σε σχέση με τα προηγούμενα στοιχεία, όμως αυξημένη παραγωγικότητα εργασίας παρατηρήθηκε στους κλάδους της βιοοικονομίας, ξεπερνώντας το επίπεδο της ΕΕ-27. Η πολιτιστική διαφορά αποτελεί αιτία για το πόσο ενσωματώνεται η η βιοοικονομία σε κάθε πολιτισμό. Η συνολική αύξηση μισθού των εργαζομένων στον τομέα της βιομάζας στην ΕΕ-27 είναι αξιοπρόσεκτη, από 25.000 ευρώ ανά άτομο σε 33.000 ευρώ ανά άτομο.
Ένα ακόμη αξιόλογο παράδειγμα που μπορεί να αποτελέσει και πρότυπο λόγω της γρηγορότερης ένταξης του νέου τύπου πραγμάτων, είναι δηλαδή ο τρόπος ενσωμάτωσης της βιοοικονομίας από το κράτος της Φινλανδίας με αύξηση της απόδοσης εργασίας με μακράν πιο γρήγορο ρυθμό από τα επίπεδα της ΕΕ-27: 71.000 ευρώ ανά άτομο την περίοδο 2015-2017 (T., Piotrowski, S., Tamosiunas, S., Lara, D., Carus, M., & M’barek, 2020).
Κάνοντας μία αναδρομή στα προηγούμενα, με την θεσμοθέτηση της «Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας» (11/12/2019), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθόρισε σαφή όρια για την εφαρμογή της πολιτικής βιο-οικονομίας. Έχοντας πάντα ως γνώμονα τη προστασία του οικοσυστήματος, η Επιτροπή προσπαθεί για την εξασφάλιση και στην ενίσχυση του φυσικού κεφαλαίου της ΕΕ. Η εφαρμογή αυτών των προϋποθέσεων θα πρέπει να διέπεται από αρχές όπως η ισοτιμία και η συμπερίληψη, ανεξαιρέτου περιορισμών, με κύριο στόχο την μείωση εκπομπών άνθρακα μέχρι το 2050 ( Regulation (EU) 2021/1119).
Η παραγωγή της βιομάζας παρουσιάζει σύνθετη δυναμική και πολυδιάστατες επιπτώσεις. Η ΕΕ-27 παράγει ετησίως περίπου 1 δισεκατομμύριο τόνους βιομάζας από τη γεωργία και τη δασοκομία, με την ξυλώδη βιομάζα να χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο. Παρατηρείται, λοιπόν αύξηση της κατά 25% και 29% αντίστοιχα τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Για διατροφικούς σκοπούς χρησιμοποιείται περίπου το ήμισυ της συνολικής βιομάζας, εκ των οποίων 80% προορίζεται για ζωική διατροφή και το 20% για φυτική. ( European Commission, 2022).
Όσον αφορά τον τομέα της χημικής βιομηχανίας της ΕΕ, το 2011 χρησιμοποιήθηκαν περίπου 8,6 εκατομμύρια τόνοι ανανεώσιμων πρώτων υλών (φυτικά έλαια, ζωικά λίπη, υδατάνθρακες, ζάχαρη και άμυλο, φυσικό καουτσούκ κ.λπ.) συγκριτικά με τους 90 τόνους που χρησιμοποιήθηκαν για να παραχθούν διαφόρων ειδών χημικές ουσίες. Καταγράφεται, επιπροσθέτως, η χρήση βιο-πλαστικών σε συσκευές, καταναλωτικά αγαθά, ακόμη και στον τομέα της γεωργίας. Παρατηρείται ένας εκσυγχρονισμός σχεδόν σε όλους τους τομείς της παραγωγής. (Scarlat, N., Dallemand, J.-F., Monforti-Ferrario, F., & Niță, V., 2015).
Η βιο-οικονομία, λοιπόν, ως πολιτικό νομοσχέδιο και ως οικονομική ρύθμιση, παίζει πρωτεύοντα ρόλο στην εφαρμογή της πράσινης οικονομίας και καινοτομίας διαπερνώντας το μήνυμα της κοινωνικά και ανθρωπιστικά δίκαιης μετάβασης. Με άμεσο φορέα την βιομάζα, που αποτελεί μέσο της εξάλειψης των περιβαλλοντικών προβλημάτων, προωθώντας τον σεβασμό των οικολογικών ορίων και την ταυτόχρονη οικονομική ανάπτυξη, δημιουργείται μια πολιτική ελπίδας. Με την βιο-οικονομική αυτή πολιτική παρουσιάζεται ένα μέλλον, μέλλον που η γή και η οικονομία αντί για την καταχρηστική σχέση κυριαρχεί, θα συνεργάζονται.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΊΑ:
Βιβλία
Heywood, A., & Whitham, B. (2025, σ. 482, σ. 486-487 ). Διεθνείς σχέσεις και πολιτική στην παγκόσμια εποχή (2η έκδ.). Εκδόσεις ΚΡΙΤΙΚΗ.
Ακαδημαϊκά άρθρα
Patrizio, P. (2021, σ.1). CO₂ mitigation or removal: The optimal uses of biomass in energy system decarbonization. iScience, 24(9). https://doi.org/10.1016/j.isci.2021.102765
Scarlat, N., Dallemand, J.-F., Monforti-Ferrario, F., & Niță, V. (2015, σ. 22-23). The role of biomass and bioenergy in a future bioeconomy: Policies and facts. Environmental Development, 15, 3–34. https://doi.org/10.1016/j.envdev.2015.03.006
Πρωτογενείς / θεσμικές πηγές (ΕΕ)
European Commission. (2022, σ. 9, σ. 9-10). European bioeconomy policy: Stocktaking and future developments. Publications Office of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/ae0a36d3-eac3-11ec-a534-01aa75ed71a1
European Commission. (2025). EU bioeconomy strategy. Διαθέσιμο σε: https://environment.ec.europa.eu/strategy/bioeconomy-strategy_en
Joint Research Centre. (2020, σ. 1-2, σ. 4, σ. 5, σ. 5-8 ). Developments of economic growth and employment in bioeconomy sectors across the EU (JRC120390). Publications Office of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC120390
Joint Research Centre. (2025, σ. 42-44). EU biomass supply, uses, governance and regenerative actions: 10-year anniversary edition (JRC140117). Publications Office of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC140117
Regulation (EU) 2021/1119, σ. 1 άρθρο 2 of the European Parliament and of the Council of 30 June 2021 establishing the framework for achieving climate neutrality (“European Climate Law”). Official Journal of the European Union, L 243, 9 July 2021. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:32021R1119
Πηγή εικόνας
European Network for Rural Development. (2019). EU Rural Review No. 28: Integrating the bioeconomy. Διαθέσιμο σε: https://www.agrotikianaptixi.gr/wp-content/uploads/2024/03/enrd-rural-review-28-bioeconomy-v11-gr.pdf