Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική Επικαιρότητα

Νεανικός Εξτρεμισμός στο Κόσοβο: Ένα φαινόμενο-αγκάθι στην καρδιά της Ευρώπης

γράφει ο Νίκος Μούλιος
Η χερσόνησος του Αίμου εισήλθε στον αιώνα μας αποσταθεροποιημένη και εύφλεκτη. Η τελευταία ανεξαρτητοποίηση στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης συμπληρώνει μόλις μια δεκαετία, με το ζήτημα του Κοσόβου να μην έχει οριστικά επιλυθεί. Απομονωμένο από το διεθνές σύστημα (ΟΗΕ, ΕΕ, ΝΑΤΟ) και με τα εθνικιστικά πάθη να είναι πάντα ενεργά, το Κόσοβο αποτελεί μια “βόμβα¨στο πάντα ευαίσθητο σύστημα ασφαλείας της Βαλκανικής. Ο “αδύναμος” κρατικός μηχανισμός, το συχνά πολιτικά υποκινούμενο οργανωμένο έγκλημα, και o σχετικά υψηλός δείκτης διαφθοράς, με παγκόσμια κατάταξη 91/180                                 (Corruption Perceptions Index,Transparency International,2017)                                               καθιστούν το Κόσοβο ιδανικό έδαφος για  ανάπτυξη δικτύων οργανωμένου διεθνικού εγκλήματος, θρησκευτικού φονταμενταλισμού, και τρομοκρατίας. Επιπρόσθετα η πιθανή στροφή της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ προς τις υποθέσεις του Δυτικού Ημισφαιρίου σε συνδυασμό με τον μη ολοκληρωμένο Μηχανισμό Άμυνας-Ασφάλειας της Ένωσης πιθανόν να επιβραδύνουν στο εγγύς μέλλον την πορεία του Κοσόβου προς την ομαλότητα. Η μη αναγνώριση του κράτους σε διμερές και πολυμερές επίπεδο δυσχεραίνει το εμπόριο, την πολυεπίπεδη διεθνή συνεργασία και περιορίζει τις ευκαιρίες της νεολαίας, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται στα πλαίσια της αναπτυξιακής βοήθειας, με αποτέλεσμα το αίσθημα ανασφάλειας των πολιτών να επιτείνεται.
 
Η ύπαρξη σοβαρών ανισοτήτων αποτελεί κύριο παράγοντα αύξησης της ριζοσπαστικοποίησης. Επιπρόσθετα, η δράση ξένων υπηρεσιών πληροφοριών, υπό την κάλυψη ανθρωπιστικών και θρησκευτικών οργανώσεων,  προερχόμενων από χώρες ύποπτες για υποστήριξη της τρομοκρατίας, πιθανότατα αυξάνουν τον κίνδυνο στρατολόγησης νέων και εξώθησης τους στη ριζοσπαστικοποίηση, κυρίως μέσω της θρησκευτικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα, υπολογίζεται ότι 403 πολίτες του Κοσόβου ταξίδεψαν στην Συρία για ενταχθούν στις τάξεις των ISIS και AlNusra Front. Εξ αυτών 133 επέστρεψαν. Εκτιμάται πως ο αριθμός αυτός συνιστά κρίσιμη μάζα για στρατολόγηση νέων μελών σε μια χώρα περίπου 1.900.000 κατοίκων. Αν και στην ίδια έκθεση, αναφέρεται σημαντική πρόοδος στην οργάνωση των υπηρεσιών επιβολής του νόμου, επισημαίνεται η έλλειψη εμπειρίας των διωκτικών αρχών και η αδυναμία επιβολής του νόμου από τις Κυβερνητικές δυνάμεις στις βόρειες Επαρχίες. (Kosovo, Country Reports on Terrorism 2017, Bureau of Counterterrorism and Countering Violent Extremism 2017, U.S. Department of State, September 2018). Επιπλέον, η μη συμμετοχή του Κοσόβου σε σειρά ανεξάρτητων ερευνών και κατατάξεων όπως το WJP Rule of Law Index καθιστά δυσκολότερη την αποτίμηση της προόδου σε κρίσιμους τομείς. Ενδεικτική της σαθρότητας του μηχανισμού επιβολής του νόμου, η οποία αυξάνει τον κίνδυνο δράσης τρομοκρατικών οργανώσεων, είναι η επιβεβαιωμένη συμμετοχή σε υποθέσεις εμπορίας ανθρώπων, κυβερνητικών αξιωματούχων. Τέλος, εντοπίζεται σημαντική διαφθορά και θεσμική δυσλειτουργία σε τοπικό επίπεδο. (The Trafficking in Persons (TIP) Report 2018, U.S. Department of State, June 2018) 
 
 
Αντίθετα, ενθαρρυντική είναι η σχετικά καλή απόδοση του Κοσόβου σε τομείς όπως η διαφθορά και η οικονομική ελευθερία σε σύγκριση με άλλες χώρες των δυτικών Βαλκανίων. Η ένταξη πολλών πόλεων του Κοσόβου στο δίκτυο “δυνατών” πόλεων (Strong Cities Network) και η ίδρυση προγράμματος επανένταξης για παλιννοστούντες  τρομοκράτες είναι επίσης ελπιδοφόρες εξελίξεις.
 
 
Πληθυσμιακά και κοινωνικά στοιχεία επιτείνουν την ανησυχία για αύξηση της ριζοσπαστικοποίησης, με κυριότερο το τρομακτικό ποσοστό της ανεργίας των νέων το οποίο υπερβαίνει το 52%. Οι μακροοικονομικές προοπτικές εμφανίζονται σταθερές έως το 2020. Σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ προέρχεται από την διασπορά και την εξωτερική βοήθεια ενώ οι επενδύσεις είναι περιορισμένες.                           (Kosovo DataBank, WBG, 2017). Η αστικοποίηση είναι επίσης περιορισμένη όπως και η διάδοση των κινητών τηλεφώνων (31 συνδέσεις/100 κατοίκους) αν και συνεχώς αυξάνεται με καλπάζοντα ρυθμό.                                      (Kosovo, World Factbook 2018, Central Intelligence Agency, September 2018). Με μέσο όρο ηλικίας τα 29 έτη και το 42% του πληθυσμού κάτω των 24 ετών, το Κόσοβο είναι η νεότερη (διακήρυξη ανεξαρτησίας το 2008), με τον νεότερο πληθυσμό και συνάμα η δεύτερη φτωχότερη χώρα της Ευρώπης. (IDEA Kosovo, USAID, 2018). Στην θρησκευτική σύνθεση του πληθυσμού κυριαρχεί ο ισλαμισμός σε ποσοστό άνω του 95% με την πλειονότητα αυτού να ανήκει στο Σουνιτικό ισλάμ, από όπου προέρχονται τα ISIS και Al Qaeda, υπάρχει δε παρουσία σουφικών ταγμάτων. Η αναφερόμενη ισχυροποίηση της παρουσίας στην περιοχή της Τουρκίας και κρατών του Κόλπου εντείνει την ανησυχία για αύξηση της ριζοσπαστικοποίησης της Νεολαίας.
 
 
Οι επόμενοι μήνες αναμένονται ιδιαίτερα πυκνοί, με τις φωνές για αλλαγή συνόρων να αυξάνονται ολοένα και περισσότερο. Πιθανό ντόμινο εξελίξεων στα Βαλκάνια είναι εξαιρετικά ανησυχητικό, ειδικά για την περιοχή της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και πρέπει να ληφθούν ισχυρά αντίμετρα τα οποία θα εμποδίσουν κάθε άλλη τροποποίηση συνόρων. Τέλος, η πιθανή  τελωνειακή ένωση Αλβανίας-Κοσόβου εντός του έτους ενέχει τον κίνδυνο να αναβαθμιστεί ο ρόλος του Κοσόβου ως διαδρομή, ποικίλων μορφών του οργανωμένου εγκλήματος.
 
 
Ωστόσο, η αναγνώριση του Κοσόβου ως κράτος, η παράταση της τεχνικής βοήθειας και η έμφαση της στην νεολαία είναι  σημαντικά βήματα για την μείωση της νεανικής ριζοσπαστικοποίησης. Ειδικότερα απαιτείται προώθηση της νεανικής επιχειρηματικότητας και διασύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Η πάταξη του οργανωμένου εγκλήματος, η ενίσχυση των θεσμών και η μείωση της διαφθοράς είναι επιπρόσθετοι παράγοντες που συντείνουν στην αύξηση του γενικότερου αισθήματος ασφάλειας και εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, στον πληθυσμό, εξαιρετικά σημαντικά στοιχεία για την μείωση του εξτρεμισμού. Κάθε κίνηση στα Βαλκάνια απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή για να μην “ανάψει το φιτίλι που πυροδοτεί την πυριτιδαποθήκη”, σε μια ιδιαίτερα ασταθή περίοδο, για όλη την Ευρώπη. Οι καιροί, όμως, ού μενετοί.
 
Βιβλιογραφία
1.   Country Reports: Europe, Kosovo, chapter 1, Country Reports on Terrorism 2017, U.S.Department of State, September 2018
2.   Kosovo, Investment Climate Statements for 2018, U.S.Department of State, 2018
3.   Kosovo, Human Rights Report 2017, U.S.Department of State, 2018
4.    Kosovo, International Data & Economic Analysis (IDEA), USAID, September 25,  2018
5.   DataBank Kosovo, World Bank Group, September 25, 2018
6.   Results of the Survey on Use of Information and Communication Technology 2017, Kosovo Agency of Statistics, 2017
7.   The CIVICUS Civil Society Index Analytical Country Report for Kosovo, Kosovar Civil Society Foundation, March 2011
8.    Andrea Garaiova, The World Today, Chatman House, Kosovo faces its Demons, February & March 2018
9.    Σταύρος Τζίμας, «Μαγειρέματα» στο Κόσοβο, ανησυχία στα Βαλκάνια, Καθημερινή, Σεπτεμβρίου 3, 2018
Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *