Loading...
Uncategorized

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ως μοχλός αναγέννησης της οικονομίας του Ηνωμένου Βασιλείου

Γράφει ο Βασίλης Μανιάκας

Έπειτα από σχεδόν έναν αιώνα απόλυτης κυριαρχίας του πετρελαίου στη μαζική παραγωγική δραστηριότητα αλλά και στην ικανοποίηση της κοινής/καθημερινής ανάγκης για θέρμανση, σήμερα η δραστηριότητα κρατικών και ιδιωτικών παραγόντων επεκτείνεται σταδιακά και σε πιο οικολογικές πηγές ενέργειας. Δεν μπορεί, βέβαια, να διαπιστωθεί με ασφάλεια αν επενδυτές έχουν επιλέξει τη νέα αυτή εναλλακτική, ορμώμενοι από τις επιβλαβείς για το περιβάλλον παρενέργειες της κατανάλωσης των παραδοσιακών καυσίμων ή από την παταγώδη πτώση της τιμής του πετρελαίου διεθνώς. Πάντως, η αρχή της νέας χιλιετίας εγκαινίασε σε πολλά κράτη της Ευρώπης και της Αμερικής τη συστηματική χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε δραστηριότητες τις οποίες κλασικά εξυπηρετούσε το πετρέλαιο. Αξίζει σε αυτό το σημείο να τονίσουμε ότι υπήρξαν και κράτη-πρωταγωνιστές του ενεργειακού κλάδου, τα οποία καθυστέρησαν μεν -ίσως ηθελημένα- να προσαρμοστούν στην πρωτόγνωρη αυτή πραγματικότητα της ενέργειας, όμως παρακολουθώντας τις σύγχρονες εξελίξεις πλέον έχουν θέσει την απαλλαγή από τον «δαίμονα» των παραδοσιακών μορφών ενέργειας ως βασικότατη κρατική πολιτική.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα όλων αποτελεί το Ηνωμένο Βασίλειο. Η χώρα, ικανοποιημένη από την ασφάλεια και τα κέρδη που της παρείχαν τα πετρελαϊκά της αποθέματα, ήταν ιδιαίτερα διστακτική προς την ενσωμάτωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό της μείγμα. Συγκεκριμένα, όσον αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, κατά τη δεκαετία του 1990 η συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ήταν μηδαμινή καθώς μετά βίας αντιπροσώπευε το 3% της συνολικής παραγωγής. Στις αρχές του 2000, η χρήση τους εξακολουθούσε να είναι περιορισμένη ενώ έως και το 2010 δεν είχε καταφέρει να πλησιάσει ούτε το 10%. Κατά το διάστημα αυτό, τα 4/5 της εγχώριας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας εξαρτώνταν από τα ορυκτά καύσιμα, κυρίως από το αέριο και τον άνθρακα. Ωστόσο, από το 2011 σημαντική ώθηση δόθηκε στην εκμετάλλευση εναλλακτικών πηγών ενέργειας που είχε μάλιστα ως αποτέλεσμα το 2018 αυτές οι πηγές να καλύπτουν το 34% της συνολικής παραγωγής ενέργειας‧ ποσοστό κατά 30% υψηλότερο από τα δεδομένα του 2000. Αναλυτικότερα, από το 2017 έως το 2018 η παραγωγή ανανεώσιμου ηλεκτρισμού στο Ηνωμένο Βασίλειο παρουσίασε αυξητική τάση κατά 11% και ειδικότερα στην Αγγλία υπήρχε αύξηση κατά 14%, στη Σκωτία κατά 7,1%, στη Βόρεια Ιρλανδία κατά 21%‧ ενώ στην Ουαλία σημειώθηκε μείωση 2,2% λόγω της χαμηλής δυναμικής των ανέμων. Στη σωτήρια αυτή αύξηση καθοριστική υπήρξε η κρατική χρηματοδότηση για την κατασκευή αιολικών πάρκων, σταθμών υδροηλεκτρικής ενέργειας και ηλιακών εγκαταστάσεων.

Υπό αυτές τις συνθήκες, το 2019 για πρώτη φορά στην ιστορία μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση, η ηλεκτρική ενέργεια (που τροφοδοτεί τα κράτη του Ηνωμένου Βασιλείου) προερχόταν ως επί το πλείστον από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Στα τέλη του έτους η συμβολή τους στη συνολική παραγωγή άγγιξε το 40% από το οποίο το 20% προερχόταν από την αιολική ενέργεια, το 12% από την αξιοποίηση της βιομάζας και το υπόλοιπο 6% από την ηλιακή ενέργεια. Την ίδια περίοδο, η εκμετάλλευση παραδοσιακών πηγών ενέργειας -αν και εξασθενημένη- οφειλόταν περίπου για ποσοστό 39% της ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ του οποίου το 38% από το φυσικό αέριο και λιγότερο από 1% συνολικά από το πετρέλαιο και τον άνθρακα. Η πυρηνική ενέργεια κάλυπτε το 19% της συνολικής παραγωγής. Ακόμη πιο αισιόδοξα είναι τα δεδομένα για το 2020. Κατά τους πρώτους τρεις μήνες του νέου έτους οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κατάφεραν να καλύψουν περισσότερο από 40% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ξεπερνώντας για ακόμη μια φορά τα ορυκτά καύσιμα. Το διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου κατά το οποίο οι απαγορευμένες πηγές ενέργειας αντιπροσώπευαν το 30,6% του συνόλου της ηλεκτρικής παραγωγής, μόνη η αιολική ενέργεια συνέβαλε σε ποσοστό 30,5%. Η πρόοδος αυτή είναι αποτέλεσμα των σφοδρών χειμερινών καταιγίδων τον Φεβρουάριο, οπότε και σημειώθηκαν τα υψηλότερα ποσοστά παραγωγής ηλεκτρισμού από αιολικά πάρκα σε σχέση με τις μονάδες επεξεργασίας λιγνίτη και πετρελαίου.   

Καίριο, παράλληλα, είναι να εξετάσουμε την κατανάλωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε συνδυασμό με τους κλάδους στους οποίους αυτές χρησιμοποιούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σύμφωνα με τελευταία μέτρηση, η κατανάλωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας το 2018 ισούταν με 24 εκατομμύρια μετρικούς τόνους, φανερά ισχυρότερη σε σχέση με τους 0.8 εκατομμύρια μετρικούς τόνους δύο δεκαετίες πριν, το 1998. Αξίζει σε αυτό το σημείο να διασαφηνιστεί ότι η κατανάλωση των πηγών αυτών δεν προορίζεται αποκλειστικά για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά μέσω της βιοενέργειας, των αντλιών θερμότητας, της ηλιακής θερμικής ενέργειας, της γεωθερμίας αξιοποιούνται στη θέρμανση καθώς και στον ανεφοδιασμό οχημάτων. Η ενσωμάτωση και συνεπώς η κατανάλωση της βιοενέργειας και απορριμμάτων αυξήθηκε το 2019 κατά 6,8%, καθώς την ίδια περίοδο αξιοσημείωτη άνοδο κατά 14% εμφάνισαν τα ποσοστά κατανάλωσης από την αιολική, ηλιακή και υδροηλεκτρική ενέργεια. Το πρώτο τέταρτο του νέου έτους, η αύξηση στην κατανάλωση βιοενέργειας και απορριμμάτων ήταν σχεδόν διπλάσια, σε σχέση με πέρυσι, αγγίζοντας το 13%. Γενικότερα, στην πρωτογενή ηλεκτρική ενέργεια παρατηρήθηκε ποσοστό κατανάλωσης ενισχυμένο κατά 7,3%, με καταλυτική φυσικά την άνοδο του αντίστοιχου ποσοστού στην αιολική, ηλιακή και υδροηλεκτρική ενέργεια. Όπως γίνεται λογικά αντιληπτό, το μεγαλύτερο απόθεμα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο Ηνωμένο Βασίλειο αξιοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Έτσι, στις ενεργειακές ισορροπίες οι βιομηχανίες με συστατικό στοιχείο την ηλεκτρική ενέργεια είναι αυτές που χρησιμοποιούν στον υψηλότερο βαθμό τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μάλιστα κατά 19%. Από την άλλη πλευρά, στον οικιακό τομέα είναι λιγότερο διαδεδομένη η χρήση της πράσινης ενέργειας (14%), καθώς εδώ καταναλώνεται περισσότερο φυσικό αέριο συγκριτικά με άλλους τομείς. Τέλος, το χαμηλότερο ποσοστό κατανάλωσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παρατηρείται στον κλάδο των μεταφορών και δεν πλησιάζει ούτε το 3%. Οι μετακινήσεις βασίζονται κατά κύριο λόγο στο πετρέλαιο, με τα υγρά βιοκαύσιμα να συμβάλλουν δειλά σε ποσοστό της τάξης του 4% της συνολικής κατανάλωσης.  

Λαμβάνοντας υπόψη την καινοτομία και την αποδοτικότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, έτσι όπως προσαρμόστηκαν στον ενεργειακό τομέα του Ηνωμένου Βασιλείου, είναι απολύτως λογικό να αναπτυχθεί συστηματική εξαγωγική δραστηριότητα στον χώρο αυτό. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι Βρετανικές εταιρείες παραγωγής χερσαίας και υπεράκτιας αιολικής, κυματικής και παλιρροϊκής ενέργειας από το 2019 εξάγουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους σε 37 χώρες σε 6 ηπείρους. Έρευνα της Export Nation αποκαλύπτει ότι σχεδόν 50 βρετανικές επιχειρήσεις στον τομέα της ενέργειας ακόμη από το 2018 έχουν υπογράψει συμβόλαια αξίας ύψους 53 εκατομμυρίων λιρών (£) ανά εταιρεία, στο πλαίσιο της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας στην Ευρώπη, την Ασία, τη Νότια και τη Βόρεια Αμερική, την Αφρική και την Αυστραλία. Σε συνολικό επίπεδο, οι εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών -συνήθως υπεράκτιας- αιολικής ενέργειας επιφέρουν κέρδη που υπερβαίνουν τις 500.000.000 λίρες (£) τον χρόνο με κυριότερους πελάτες, κατά σειρά σπουδαιότητας, τη Γερμανία, την Ταϊβάν, τη Δανία, τις ΗΠΑ, την Ολλανδία, τη Γαλλία, το Βέλγιο, την Κίνα, την Ιρλανδία και τη Νότιο Κορέα. Ακόμη, ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι εξαγωγές τεχνογνωσίας θαλάσσιας ενέργειας που εξελίσσονται σε 12 χώρες. Γενικότερα, η εξαγωγική δραστηριότητα αφορά, κυρίως, την κατασκευή πτερυγίων στροφείου για τις ανεμογεννήτριες, την προμήθεια και εγκατάσταση καλωδίων μεταφοράς ενέργειας στο έδαφος και κάτω από το νερό, την κατασκευή εξειδικευμένων σιδηροκατασκευών, την παροχή ελικοπτέρων και σκαφών για τη μεταφορά πληρώματος, τη δημιουργία λογισμικού για την μεγιστοποίηση της ηλεκτρικής παραγωγής, τη διεξαγωγή γεωλογικών ερευνών,  την παρακολούθηση της άγριας πανίδας στην περιοχή και, φυσικά, την παροχή νομικών και οικονομικών υπηρεσιών.

Βέβαια, για να φτάσει το Ηνωμένο Βασίλειο στο σημείο να επεκτείνεται στις διεθνείς αγορές της ανανεώσιμης ενέργειας, εξυπακούεται ότι ήδη έχει δοθεί η απαραίτητη ώθηση στην επενδυτική δραστηριότητα σε εθνικό επίπεδο. Στον δρόμο προς τηδιεκπεραίωση του στόχου για καθαρή κατανάλωση ενέργειας έως το 2050, η κυβέρνηση φέτος τον Μάρτιο ήρε την απόσυρση των μέτρων στήριξης του προγράμματος Renewables Obligation, η οποία είχε ψηφιστεί το 2015. Πλέον, το πρόγραμμα αυτό ενθαρρύνει την παραγωγή ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας σε εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας. Αυτό απαιτεί από τους παρόχους να προμηθεύονται μια διαρκώς αυξανόμενη ποσότητα πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ παράλληλα επιβραβεβεύεται η παραγόμενη ανανεώσιμη ενέργεια καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Επικουρικά, ο μηχανισμός σύναψης συμβολαίων επί της διαφοράς δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για την ανταγωνιστικότητα στην αγορά της χερσαίας αιολικής ενέργειας και των φωτοβολταϊκών, καθώς ενισχύει τα εγγυημένα έσοδα από τις πωλήσεις ενέργειας για διάστημα 15 ετών. Εξάλλου, υπάρχει πρόβλεψη και για τις εγκαταστάσεις μικρής κλίμακας με την έκδοση τιμολογίων  τροφοδότησης (FIT scheme), τα οποία χορηγούνται σε εγκαταστάσεις μέχρι 5MW(megawatt). Μέσω της ειδικής αυτής ρύθμισης, η εταιρεία  θα πληρώνεται για κάθε μονάδα ισχύος που θα παράγει. Όση ηλεκτρική ενέργεια δεν χρησιμοποιείται επιτόπου μπορεί να επαναπροωθηθεί στο δίκτυο και οι εταιρείες πληρώνονται επιπλέον γι’ αυτήν τη διαδικασία. Εξίσου σωτήρια, όμως, είναι και η «επένδυση» του βρετανικού συστήματος παιδείας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της χώρας σχετικά με τον ενεργειακό τομέα. Διεθνώς αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα κυρίως στη Σκωτία και την Αγγλία προσφέρουν προγράμματα εξειδίκευσης σε διάφορους κλάδους της ενέργειας και της επιστήμης περιβάλλοντος. Έτσι, οι χώρες προσελκύουν τόσο παράγοντες που επιθυμούν να επενδύσουν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αλλά και επιστήμονες με όραμα να εντρυφήσουν στη μελέτη και ανάδειξή τους.

Η ισχύς και η νομιμότητα των παραπάνω κεντρικών επενδυτικών πολιτικών, φυσικά,  προκύπτουν και διαφυλάσσονται από ευρωπαϊκές και εθνικές νομοθεσίες. Το Ηνωμένο Βασίλειο ακολουθεί την Οδηγία 2009/28/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 23 Απριλίου 2009 (Οδηγία για την Ανανεώσιμη Ενέργεια) περί της προώθησης της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, όπως αυτή ορίζεται αναλυτικά. Σε αυτό το σημείο, ας έχουμε υπόψιν ότι σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, στο εθνικό δίκαιο δεν είναι σαφές αν η πυρηνική ενέργεια εξαιρείται από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Συμπληρωματικά, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια, το οποίο υιοθετήθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο σύμφωνα με το άρθρο 4 της Οδηγίας για την Ανανεώσιμη Ενέργεια, ορίζει ότι η Υπηρεσία Αγορών Φυσικού Αερίου και Ηλεκτρικής Ενέργειας (OFGEM) εξ ονόματος του Παραρτήματος για την Επιχειρηματική, Ενεργειακή και Βιομηχανική Στρατηγική (BEIS)  θα αναλαμβάνει και τα προγράμματα προώθησης της παραγωγής ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας. Στα προγράμματα αυτά περιλαμβάνονται το FIT scheme και το Renewables Οbligation, για τα οποία έγινε μνεία στην προηγούμενη παράγραφο. Κάθε ένα από αυτά τα προγράμματα περιέχει κριτήρια επιλεξιμότητας για να καθοριστεί αν η παραχθείσα ενέργεια είναι ανανεώσιμη, με την OFGEM να είναι υπεύθυνη για την αναγνώριση των παραγωγών ανανεώσιμης ενέργειας. Αν κρίνει ότι ένας σταθμός πληροί όλα τα κριτήρια στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου προγράμματος, τότε μπορεί να χορηγήσει αναγνώριση. Αυτό το μέσο διαπίστευσης επιτρέπει στους παραγωγούς ανανεώσιμης ενέργειας να διεκδικήσουν υποστήριξη στη μορφή πιστοποίησεων οι οποίες εκδίδονται και χρησιμοποιούνται από παρόχους για ποικίλους σκοπούς. Όλες αυτές οι πρακτικές προστατεύονται και από τον Νόμο για την Ενέργεια του 2013, ο οποίος από κοινού με την εφαρμογή του παράγωγου δικαίου εφαρμόζει τον κεντρικό άξονα της αναδιάρθρωσης της αγοράς ηλεκτρισμού. Αποτελεί, δηλαδή, κεντρική πρωτοβουλία, η οποία εγκαινιάστηκε από την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου για να ενεργοποιήσει 110 δισεκατομμύρια λίρες (£) από τις επενδύσεις κεφαλαίου που απαιτούνται μέχρι το 2020 με σκοπό να εξασφαλίσει την αξιόπιστη και ποικιλόμορφη παροχή ηλεκτρισμού με χαμηλή χρήση άνθρακα.

Εύκολα, λοιπόν, αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν περάσει τη σφαίρα της θεωρίας και της ωραιοποιημένης πραγματικότητας, και έχουν εισέλθει δυναμικά στη διεθνή και εθνική επιχειρηματική δραστηριότητα. Δεδομένης της προσαρμοστικότητας της οικονομίας του στις νέες αυτές συνθήκες στον ενεργειακό τομέα και της φερεγγυότητας του νομικού και επιχειρησιακού του συστήματος, το Ηνωμένο Βασίλειο δικαίως συγκαταλέγεται στις κορυφαίες αγορές για επενδύσεις στον χώρο της ανανεώσιμης ενέργειας, σύμφωνα με την Ernst & Young Global. Το ζήτημα, όμως, δεν είναι απλώς η ελκυστικότητα της χώρας σε επενδύσεις αλλά και η αποφυγή της «μοίρας» του πετρελαίου. Για να αποφευχθεί η δυσμενής αυτή κατάληξη, χρειάζεται να υπάρξει πρόβλεψη έτσι ώστε τα οικονομικά αδύναμα κράτη να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από τις τεράστιες διεθνείς αγορές. Ενδεικτικά, θα πρέπει να επενδυθούν κρατικά κονδύλια στην αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με σκοπό να εξασφαλιστεί ένας βαθμός ενεργειακής αυτοτέλειας αλλά και για να γεννηθούν νέες θέσεις εργασίας. Μόνο έτσι, θα καταφέρει να ενσαρκωθεί το όραμα μιας πράσινης ενέργειας βιώσιμης, όχι μόνο για το φυσικό περιβάλλον αλλά και για την κοινωνικοοικονομική  εξέλιξη.

ΠΗΓΕΣ:

Renewables % in electricity production, Enerdata Global Energy Statistical Yearbook 2019. Διαθέσιμο σε: https://yearbook.enerdata.net/renewables/renewable-in-electricity-production-share.html

Simon Evans, Analysis: UK renewables generate more electricity than fossil fuels for first time, Carbon Brief, Οκτώβριος 14, 2019. Διαθέσιμο σε: https://www.carbonbrief.org/analysis-uk-renewables-generate-more-electricity-than-fossil-fuels-for-first-time

Reporter, Renewable energy powers 40% of UK as it outstrips oil and gas for first time, analysis shows, Energy Voice, Μάιος 21, 2020. Διαθέσιμο σε: https://www.energyvoice.com/otherenergy/241140/renewable-energy-powers-40-of-uk-as-it-outstrips-oil-and-gas-for-first-time-analysis-shows/

N. Sönnichsen, Renewable energy consumption in the United Kingdom 1998-2019, Statista, Ιούλιος 7, 2020. Διαθέσιμο σε: https://www.statista.com/statistics/274057/renewable-energy-consumption-in-the-united-kingdom/

Rob Norris, New report reveals UK exporting wind and marine energy to 37 countries, Renewable UK, Νοέμβριος 18, 2019. Διαθέσιμο σε: https://www.renewableuk.com/news/478158/New-report-reveals-UK-exporting-wind-and-marine-energy-to-37-countries.htm

Jillian Ambrose, Renewable energy investors increasingly look to UK, says report, The Guardian, Μάιος 19, 2020. Διαθέσιμο σε: https://www.theguardian.com/environment/2020/may/19/renewable-energy-investors-increasingly-look-to-uk-says-report

Andreana Todorova, A new dawn for the UK’s renewable energy sector?, JLL The Investor, Μάρτιος 11, 2020. Διαθέσιμο σε: https://www.theinvestor.jll/news/uk/others/a-new-dawn-for-the-uks-renewable-energy-sector/

John Dewar και Seyda Duman, The legal framework for renewable energy in United Kingdom, Lexology, Σεπτέμβριος 23, 2019. Διαθέσιμο σε: https://www.lexology.com/search/?q=The+legal+framework+for+renewable+energy+in+United+Kingdom&j=&w=&f=&from=&to=&tg=604

UK Government Department for Business, Energy & Industrial Strategy, Renewable Energy Statistics – Data Sources and Methodologies, Ιούλιος 2018. Διαθέσιμο σε: https://www.gov.uk/government/collections/renewables-statistics

UK Government Special feature – Sub-national renewable electricity, Renewable electricity in Scotland, Wales, Northern Ireland and the regions of England in 2018. Διαθέσιμο σε: https://www.gov.uk/government/collections/renewables-statistics

UK Government Renewables, Section 6 – UK Renewables January to March 2020. Διαθέσιμο σε: https://www.gov.uk/government/collections/renewables-statistics

UK Government Department for Business, Energy & Industrial Strategy, Statistical Press Release  UK Energy Statistics, 2019 & Q4 2019, Μάρτιος 26, 2020. Διαθέσιμο σε: https://www.gov.uk/government/collections/renewables-statistics

UK Government Total Energy Relevant tables Section 1 – UK Total Energy January to March 2020. Διαθέσιμο σε: https://www.gov.uk/government/collections/renewables-statistics

UK Government Aggregated energy balances showing proportion of renewables. Διαθέσιμο σε: https://www.gov.uk/government/collections/renewables-statistics

Εικόνα: Υπεράκτιο αιολικό πάρκο πλησίον της ακτής Seaton Carew, Κομητεία Ντάραμ, Ηνωμένο Βασίλειο. Πηγή: Islandstock/Alamy Stock Photo. Διαθέσιμο σε: https://www.carbonbrief.org/analysis-uk-renewables-generate-more-electricity-than-fossil-fuels-for-first-time

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *