Loading...
Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο

Η κατοχύρωση του δικαιώματος σε καθαρό και πόσιμο νερό

Γράφει η Αγλαΐα Ορφανίδου

 Είναι ευρέως διαδεδομένο ότι το 70,7% της Γης καλύπτεται από νερό ενώ μόνο το 29,3% αποτελείται από χερσαία εδάφη. Η διατήρηση λοιπόν της ζωής είναι άρτια συνδεδεμένη με την ύπαρξη πόσιμου νερού. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία το 20% του ανθρώπινου πληθυσμού αντιμετωπίζει πλήρη στέρηση του πόσιμου νερού, ενώ το περίπου 40% αντιμετωπίζει δυσκολίες σχετικά με την εξασφάλιση πρόσβασης σε πηγές καθαρού νερού.  Παρόλο που το νερό αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας, περίπου 884 εκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε αυτό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της UNICEF 8 στους 10 ανθρώπους χωρίς πρόσβαση σε καθαρό νερό ζουν σε αγροτικές περιοχές, ενώ 159 εκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν μη επεξεργασμένο νερό από λίμνες και ποτάμια, η πιο επικίνδυνη πηγή νερού που υπάρχει. Επιπλέον, έχουν πεθάνει 2.000.000 άνθρωποι λόγω της έλλειψης νερού καθώς και λόγω ασθενειών που οφείλονται σε μολυσμένο νερό. 

 Οι ρίζες της αναγνώρισης του καθαρού νερού ως δικαιώματος εδράζoνται στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το νερό που διεξήχθη το 1977, στη Mar del Plata της Αργεντινής. Οι στόχοι της ήταν η αξιολόγηση της κατάστασης των υδάτινων πόρων για να εξασφαλιστεί η επαρκής προσφορά καθαρού νερού, ώστε να ικανοποιηθούν οι ανάγκες του πλανήτη, η βελτίωση της χρήσης του νερού και η προώθηση της πρόληψης, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, ώστε να αποφευχθεί η κρίση των υδάτων σε παγκόσμιες διαστάσεις πριν από το τέλος του εικοστού αιώνα. Το συνέδριο ενέκρινε το σχέδιο δράσης Mar del Plata, που αποτέλεσε την πρώτη διεθνώς συντονισμένη προσέγγιση της IWRM (Integrated Water Resources Management). Αυτό ήταν ένα από τα σημαντικότερα συνέδρια για τη σωστή διαχείριση των υδάτινων πόρων στον εικοστό αιώνα.

 Το Ανθρώπινο Δικαίωμα στο Νερό και την Αποχέτευση (HRWS) έχει εγείρει το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας  μέσα από συμβάσεις και διακηρύξεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Χαρακτηριστική είναι η Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διάκρισης κατά των Γυναικών. Επιπροσθέτως, το δικαίωμα αυτό αναφέρεται και στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του  Παιδιού. Σημαντική για την εξέλιξη του ήταν και η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED), η οποία διεξήχθη στις 3-14 Ιουνίου 1992, στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας με σκοπό τη συνένωση της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης με την προστασία του περιβάλλοντος.

 Έως το 2010 δεν αναφερόταν ρητώς το ανθρώπινο δικαίωμα στο νερό σε καμία παγκόσμια Συνθήκη. Είναι σημαντική λοιπόν η συμβολή της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών η οποία στις 28 Ιουλίου 2010, με το ψήφισμα 64/292 αναγνώρισε επισήμως «το δικαίωμα σε ασφαλές καθαρό πόσιμο νερό και την αποχέτευση ως ανθρώπινο δικαίωμα».

 Αναγνωρίζοντας έτσι λοιπόν τη σημασία της ισότιμης πρόσβασης σε ασφαλές και καθαρό πόσιμο νερό και αποχέτευση ως αναπόσπαστο στοιχείο της υλοποίησης όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επιβεβαιώνοντας την ευθύνη των Κρατών για την προώθηση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, λαμβάνοντας υπόψη τη δέσμευση που αναλήφθηκε από τη διεθνή κοινότητα για την πλήρη επίτευξη των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας, και τονίζοντας ότι, στο πλαίσιο αυτό τη δέσμευση των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων, ως το 2015 να μειωθεί κατά το ήμισυ ο αριθμός των ανθρώπων που δεν έχουν πρόσβαση σε βασικές εγκαταστάσεις υγιεινής.

Σύμφωνα λοιπόν με τα προαναφερθέντα προχωρά στις εξής αποφάσεις:

1. Αναγνωρίζει το δικαίωμα σε ασφαλές και καθαρό πόσιμο νερό και αποχέτευση ως ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο είναι απαραίτητο για την πλήρη απόλαυση της ζωής και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

2. Καλεί τα κράτη – μέλη και τους διεθνείς οργανισμούς να παράσχουν χρηματοδοτικούς πόρους, ανάπτυξη ικανότητας και  μεταφορά τεχνολογίας, μέσω διεθνούς βοήθειας και συνεργασίας, ειδικότερα στις αναπτυσσόμενες χώρες, προκειμένου να ενταθούν οι προσπάθειες για να παρέχουν ασφαλές, καθαρό, προσπελάσιμο και οικονομικά προσιτό πόσιμο νερό και αποχέτευση για όλους.

3. Εκφράζει την ικανοποίησή του για την απόφαση του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να ζητήσει από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα για τις υποχρεώσεις σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα που συνδέονται με την πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό και αποχέτευση. Να υποβάλλει ετήσια έκθεση προς τη Γενική Συνέλευση, και να ενθαρρύνει τη συνέχιση να εργάζεται σε όλες τις πτυχές της εντολής που έχει αναλάβει.

Με άλλα λόγια, το οικουμενικό όργανο του ΟΗΕ συνέδεσε το δικαίωμα στο νερό με τις υποχρεώσεις των κρατών που απορρέουν από το σύνολο των διεθνών Συνθηκών του Δικαίου των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καθώς και απάντων, των εθνικών συνταγμάτων.

Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός ότι παρά την επιτακτική ανάγκη κατοχύρωσης του δικαιώματος της πρόσβασης σε καθαρό και πόσιμο νερό, το Ψήφισμα δεν πέρασε με γενική ομοφωνία (consensus). 41 κράτη – μέλη  του παγκόσμιου οργανισμού αποφάσισαν να μη δώσουν τη θετική ψήφο τους, αλλά να απέχουν. Ωστόσο δύο μήνες αργότερα, στις 24 Σεπτεμβρίου 2010, το Συμβούλιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων,  επικαλούμενο inter alia το Ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης, επιβεβαίωσε ομόφωνα ότι «το ανθρώπινο δικαίωμα σε ασφαλές πόσιμο νερό και υγιεινή απορρέει από το δικαίωμα σε επαρκές βιοτικό επίπεδο και είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένο με το δικαίωμα στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο σωματικής και ψυχικής υγείας, όπως και το δικαίωμα στη ζωή και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια».

 Ωστόσο τα παραπάνω δύο κείμενα συνιστούν «soft law» και δεν έχουν δηλαδή δεσμευτικό χαρακτήρα. Μολαταύτα, δεδομένου ότι οι όποιοι απέχοντες δεν εξέφρασαν διαφωνία ως προς την ουσία, αλλά ως προς διαδικαστικά ζητήματα, μπορεί να θεωρηθεί πως το σύνολο της διεθνούς κοινότητας αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο δικαίωμα στο νερό ως νομική υποχρέωση των κρατών. Τα παραπάνω κείμενα δηλαδή συνιστούν απόδειξη ύπαρξης (opinion juris).

ΠΗΓΕΣ

United Nations Development Programme (UNDP) “Human Development Report 2006 Beyond scarcity: Power, poverty and the global water crisis”. United Nations Development Programme. New York.

Water, Sanitation and Hygiene, Unicef (https://www.unicef.org/wash/3942_4456.html)

United Nations Conference on Water (Mar del Plata 1977) https://www.who.int/water_sanitation_health/unconfwater.pdf

Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, New York, 18 December 1979 https://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/cedaw.aspx

United Nations Conference on Environment and Development (UNCED), Earth Summit, Sustainable Developmen Goals (https://sustainabledevelopment.un.org/milestones/unced)

United Nations Conference on Environment and Development International Conference [1992], Encyclopedia Bretanicahttps://www.britannica.com/event/United-Nations-Conference-on-Environment-and-Development

Protection Of The Quality And Supply Of Freshwater Resources: Application Of Integrated Approaches To The Development, Management And Use Of Water Resources, Agenda 21-Chapter 18 (http://www.gdrc.org/uem/water/agenda21chapter18.html )

Resolution adopted by the General Assembly on 28 July 2010 (https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/64/292)

Το ανθρώπινο δικαίωμα στο νερό, Διεθνές Δίκαιο, 22/3/2012http://diethnes-dikaio.blogspot.com/2012/03/blog-post_21.html

General Comment No. 15 (2002) The right to water (arts. 11 and 12 of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights), Economic and Social Council (E/C.12/2002/11 ) (https://www.who.int/topics/millennium_development_goals/about/en/)

Drinking-Water, Sanitation and Health, Sixty-Fourth World Health Assembly, Agenda Item 13.15, 24/6/2011 (Wha64.24 ) ( http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA64/A64_R24-en.pdf)

Human rights and access to safe drinking water and sanitation, Human Rights Council, Resolution 7/22.   (https://ap.ohchr.org/documents/E/HRC/resolutions/A_HRC_RES_7_22.pdf)

Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development (https://sustainabledevelopment.un.org/post2015/transformingourworld)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *