Loading...
Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική Επικαιρότητα

Η επιλεκτικότητα της ΕΕ στην επιβολή κυρώσεων

Γράφει ο Δημήτρης Άγας

Η  ΕΕ έχει αποδείξει πολλές φορές στο μακρινό, αλλά και στο κοντινό παρελθόν ότι είναι ικανή να κινηθεί αστραπιαία προκειμένου να επιβάλλει κυρώσεις, όταν κάποιες χώρες ή πρόσωπα ξεπερνούν τα επιτρεπτά όρια. Η αποφασιστικότητα της ΕΕ ως προς την επιβολή κυρώσεων μπορεί εύκολα να γίνει διακριτή, παρατηρώντας τα παραδείγματα τριών χωρών: της Λευκορωσίας, της Ρωσίας και της Βενεζουέλας. Διστάζει, όμως, επανειλημμένα να πράξει το ίδιο και στην περίπτωση της Τουρκίας, φοβούμενη την αντίδρασή του πολύ σημαντικού αυτού εταίρου της. Είναι οφθαλμοφανές ότι η ΕΕ κάνει τα στραβά μάτια σε κάθε παραβίαση που γίνεται από την πλευρά της χώρας αυτής. Πότε, όμως η ΕΕ θα σταματήσει να κάνει διακρίσεις ως προς την επιβολή κυρώσεων; 

Στο στόχαστρο της ΕΕ είχε βρεθεί κατά τη διάρκεια κυρίως του δεύτερου εξαμήνου του 2020 η Λευκορωσία, λόγω της επανεκλογής του Λουκασένκο τον Αύγουστο, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία από το 1994.  Την εκλογή του ακολούθησαν μαζικές  διαδηλώσεις μελών της αντιπολίτευσης, δημοσιογράφων και άλλων πολιτών. Οι αστυνομικές δυνάμεις κατέστειλαν βίαια τις διαδηλώσεις και η ΕΕ αντέδρασε άμεσα, επιβάλλοντας κυρώσεις σε συνολικά 88 άτομα και 7 οντότητες που εμπλέκονταν με τη διαφθορά του πολιτικού συστήματος, αλλά και με τα επεισόδια που έγιναν. Οι κυρώσεις αυτές περιελάμβαναν ταξιδιωτική απαγόρευση, δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και απαγόρευση εισόδου στης επικράτεια της ΕΕ, προκειμένου να αναγκαστεί ο Λουκασένκο να σταματήσει τις βιαιοπραγίες εις βάρος των πολιτών.

Στη συνέχεια, έχουμε την υπόθεση της Ρωσίας, όπου ο Πούτιν έχει απέναντι του αρκέτα χρόνια τώρα τον πονοκέφαλο που ακούει στο όνομα Αλεξέι Ναβάλνι. Ο Ναβάλνι είναι ίσως ο μοναδικός άνθρωπος στη Ρωσία που προκαλεί δημόσια σε τόσο μεγάλο βαθμό τον Πούτιν, παρακινεί τον κόσμο να βγει στους δρόμους, οργανώνει διαδηλώσεις, κατηγορεί τον Ρώσο πρόεδρο για διαφθορά και πρόκειται για ένα άτομο του οποίου το όνομα ο Πούτιν δεν θέλει καν να αναφέρει. Στο πρόσωπο του Ναβάλνι η ΕΕ θεωρεί ότι μπορεί να βρει ένα αντίβαρο στην κυριαρχία του Πούτιν. Ο Ναβάλνι έχει συλληφθεί και έχει καταδικαστεί πολλές φορές, όμως, το αποκορύφωμα ήταν η δηλητηρίασή του σε μία πτήση από το Τομσκ προς τη Μόσχα. Ο Πούτιν θεωρήθηκε φυσικά υπεύθυνος και η ΕΕ, υπερασπιζόμενη τον Ναβάλνι έσπευσε να επιβάλλει κυρώσεις σε αρχικά έξι και, στη συνέχεια, σε άλλους τέσσερις Ρώσους αξιωματούχους που σχετίζονταν με τη φυλάκιση, αλλά και με τη δηλητηρίαση του.

Η τελευταία περίπτωση επίδειξης γρήγορων αντανακλαστικών από την πλευρά της ΕΕ είναι η περίπτωση της Βενεζουέλας. Εκεί, ο Μαδούρο βρίσκεται στην εξουσία από το 2013 και προσπαθεί να γίνει συνεχιστής του έργου του Τσάβες. Ως αποτέλεσμα, έχει μπει στο μάτι των ΗΠΑ και της ΕΕ, οι οποίοι σε κάθε ευκαιρία του επιβάλλουν κυρώσεις. Συνολικά έχουν τιμωρηθεί 55 αξιωματούχοι της κυβέρνησης Μαδούρο, οι οποίοι δεν μπορούν να ταξιδέψουν σε χώρες της ΕΕ, ενώ έχει επιβληθεί και πάγωμα των περιουσιακών τους στοιχείων, τα οποία βρίσκονται στην επικράτεια της ΕΕ. Η αιτία είναι, σύμφωνα με την ΕΕ, η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ο περιορισμός θεμελιωδών ελευθεριών.

Ως εδώ, η ΕΕ λειτουργεί γρήγορα και αποφασιστικά. Όμως, βασικός της γνώμονας είναι τα συμφέροντά της. Δεν θα ρίσκαρε την επιβολή κυρώσεων προς μια χώρα που θεωρεί σημαντικό της εταίρο και τη σέβεται. Δυστυχώς, το «μακρύ χέρι» της φτάνει μόνο μέχρι εκεί που ορίζουν τα ηγετικά πρόσωπα εντός της ΕΕ, των οποίων η φωνή ακούγεται περισσότερο. Κάπως έτσι, η πολιτική, οι αντιδράσεις, οι συμμαχίες και οι συμφωνίες καθορίζονται όλα από τα ισχυρά κράτη εντός της Ένωσης, με τα υπόλοιπα απλά να αναγκάζονται να συναινέσουν, μη έχοντας άλλη επιλογή. Διότι, εάν θέλει κανείς να έχει καλές σχέσεις με χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία, δεν έχει παρά να τις ακούει και να υπηρετεί τις πολιτικές τους, ειδάλλως στοχοποιείται και βρίσκεται στο περιθώριο.

Η Τουρκία είναι ένας από τους σημαντικότερους εταίρους χωρών της ΕΕ σε τομείς όπως το εμπόριο και τα εξοπλιστικά. Πιο συγκεκριμένα, η Γερμανία εξήγαγε το 2020 στην Τουρκία στρατιωτικό εξοπλισμό αξίας 22,85 εκατομμυρίων ευρώ. Παράλληλα, η Ισπανία είναι βασικός εμπορικός συνέταιρος της Τουρκίας, ενώ οι ισπανικές τράπεζες κατέχουν ομόλογα του τουρκικού δημοσίου αξίας 64 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σε ένα ακόμα παράδειγμα, οι εμπορικές συνδιαλλαγές μεταξύ Τουρκίας και Πολωνίας το 2018 ανήλθαν σε 6,45 δισεκατομμύρια ευρώ. Εφόσον, λοιπόν, η Τουρκία έχει μία τόσο αγαστή συνεργασία με χώρες-μέλη της ΕΕ, αυτομάτως της δίνεται άφεση αμαρτιών όπως επανειλημμένα έχει αποδειχθεί σε Συνόδους Κορυφής. Σε όποια ενέργεια και αν έχει προχωρήσει η Τουρκία, ποτέ δεν είναι αρκετή για να της επιβληθούν κυρώσεις. Πρόκειται για μια χώρα, η οποία εμπλέκεται στον Πόλεμο στη Συρία και στο βόρειο Ιράκ, όπου συνεργάζεται με τζιχαντιστές, προκειμένου να εξολοθρεύσει τους Κούρδους. Συμμετέχει ενεργά στον πόλεμο στη Λιβύη, ενεπλάκη στον πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και προκαλεί καθημερινά δύο χώρες-μέλη της ΕΕ, την Ελλάδα και την Κύπρο, μη σεβόμενη την εθνική τους κυριαρχία. Επίσης, ο Ερντογάν μετέτρεψε την Αγία Σοφιά, ένα Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς και σύμβολο της Ορθοδοξίας, σε Τζαμί.

Αυτά είναι μόνο λίγα από όσα συμβαίνουν στη διεθνή κοινότητα και εμπλέκεται η Τουρκία. Υπάρχουν, όμως, σημαντικότατες παραβιάσεις και στο εσωτερικό της χώρας, οι οποίες περνούν στο απυρόβλητο από τη διεθνή κοινότητα. Ο πρόεδρος Ερντογάν έχει αποκτήσει εξουσίες σουλτάνου μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 και γίνεται κατάχρηση εξουσίας από μέρους του. Τα ανθρώπινα δικαιώματα καταπατώνται, η εκτελεστική εξουσία ελέγχει τη δικαστική, ο Ερντογάν έχει διορίσει δικούς του ανθρώπους σε πολλά σημαντικά πόστα και ελέγχει το τουρκικό βαθύ κράτος. Καταδιώκει τους γκιουλενιστές εχθρούς του, έχοντας από το 2016 απολύσει περίπου 130.000 δημοσίους υπαλλήλους, 4.156 δικαστές και εισαγγελείς και 20.610 μέλη των ενόπλων δυνάμεων. Έχουν συλληφθεί 292.000 και έχουν φυλακιστεί άλλοι 96.000 άνθρωποι. Ακόμα, ο τούρκος πρόεδρος έχει θέσει αυτοσκοπό του να αφανίσει τους Κούρδους και δε διστάζει να το αποδείξει σε κάθε ευκαιρία που θα του δοθεί. Έχει φυλακίσει τον αρχηγό του κουρδικού κόμματος HDP, Ντεμιρτάς, παρά τις αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αλλά και του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τουρκίας.

Τα παραπάνω είναι μόνο μερικές από τις παραβιάσεις της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, η ΕΕ εμμένει σε κάποιες προσχηματικές ανακοινώσεις για να δείξει απλώς ότι δεν αγνοεί τα συμβάντα και προειδοποιεί τη γείτονα χώρα ότι θα υπάρξουν επιπτώσεις. Όμως, δεν έχει κανένα σκοπό να επιβάλλει κυρώσεις στην Τουρκία, αφού ξέρει ότι κινδυνεύει να την πληγώσει και να τη χάσει από συνέταιρο. Με αυτόν τον τρόπο, είδαμε στις Συνόδους Κορυφής του Οκτωβρίου και του Δεκεμβρίου  ηγέτες κρατών, όπως η Μέρκελ, τον Ύπατο Εκπρόσωπο της Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, Μπορέλ, και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Μισέλ, να προσπαθούν με κάθε τρόπο να αποφύγουν την επιβολή κυρώσεων, μιλώντας για «θετική ατζέντα» και αναμένοντας μια καλύτερη συμπεριφορά από την Τουρκία στο μέλλον, αναβάλλοντας συνεχώς την επιβολή κυρώσεων. Έτσι, παρελκύουν συνεχώς το αυτονόητο και εμπαίζουν δύο ενδιαφερόμενες χώρες, την Ελλάδα και της Κύπρο, οι οποίες, δυστυχώς, δεν αντιδρούν επαρκώς, για να αλλάξουν την κατάσταση.

Πως γίνεται, λοιπόν, η ΕΕ να εθελοτυφλεί σε όλες αυτές τις παραβιάσεις της Τουρκίας; Πως είναι δυνατόν να ανέχεται αυτή τη συμπεριφορά από μια χώρα που είναι ακόμα υποψήφια για ένταξη και συνορεύει με την ΕΕ; Γιατί διατηρεί καλές σχέσεις με την Τουρκία, θυσιάζοντας έτσι και αφήνοντας στο περιθώριο δύο κράτη-μέλη της, τα οποία θα έπρεπε να προστατεύει με οποιοδήποτε κόστος, εφόσον πρόκειται για μία Ένωση; Για ποιο λόγο η ΕΕ επεμβαίνει και επιβάλλει κυρώσεις σε χώρες όπως η Ρωσία, η Λευκορωσία, ακόμα και η Βενεζουέλα, που βρίσκεται σε μια μακρινή ήπειρο, και δεν κάνει το ίδιο σε μια χώρα που βρίσκεται στους κόλπους της Ένωσης και η οποία προχωράει σε αντιδημοκρατικές ενέργειες που πλήττουν βασικά ανθρώπινα δικαιώματα;

Σε αυτά και σε πολλά ακόμα ερωτήματα είναι υποχρεωμένη να απαντήσει η ΕΕ άμεσα και να προβεί στις κατάλληλες ενέργειες που θα αποδείξουν την δυναμική της, θα δικαιολογήσουν την ύπαρξή της και θα δείξουν ότι αυτή δεν σκέφτεται και πράττει κερδοσκοπικά. Με τη σειρά τους, Ελλάδα και Κύπρος οφείλουν να πιέσουν την ΕΕ και να ασκήσουν βέτο προκειμένου να μην εφαρμοστούν οι αποφάσεις της, όπως πρόσφατα έπραξαν επιτυχώς η Ουγγαρία και η Πολωνία σχετικά με το Ταμείο Ανάκαμψης. Ελλάδα και η Κύπρος πρέπει να σταθούν στα πόδια τους, να μη δεχτούν τα χάδια της ΕΕ προς την Τουρκία και να υψώσουν ανάστημα, δείχνοντας ότι είναι υπολογίσιμες δυνάμεις που δεν πρέπει να θεωρούνται σαν δεδομένες από τις υπόλοιπες, σαν χώρες, δηλαδή, που αρκούνται στο να κάνουν τα χατίρια των μεγάλων δυνάμεων. Οφείλουμε να πάψουμε να ελπίζουμε σε βοήθεια από κάποιον τρίτο, είτε αυτή η βοήθεια προέρχεται από τις ΗΠΑ, είτε από τη Ρωσία, είτε από την ΕΕ.

Πηγές:

Slpress.gr, Επίγεια κόλαση η Τουρκία-εφιαλτικά στοιχεία από διεθνείς εκθέσεις, 27 Φεβρουαρίου 2021, διαθέσιμο σε:

https://slpress.gr/diethni/epigeia-kolasi-i-toyrkia-efialtika-stoicheia-apo-diethneis-ektheseis/

Nytimes.com, E.U. preparing sanctions on Putin allies over Navalny’s poisoning, 14 Οκτωβρίου 2020, διαθέσιμο σε:

https://www.nytimes.com/2020/10/14/world/europe/eu-sanctions-navalny-poisoning-russia.html

Euneighbours.eu, Belarus: EU imposes third round sanctions over ongoing repression, 18 Δεκεμβρίου 2020, διαθέσιμο σε:

https://www.euneighbours.eu/en/east/stay-informed/news/belarus-eu-imposes-third-round-sanctions-over-ongoing-repression

Reuters.com, EU hits 19 Venezuelans with sanctions over December election, 22 Φεβρουαρίου 2021, διαθέσιμο σε:

https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics-eu-idUSKBN2AM22F

Slpress.gr, Ποια κράτη-μέλη προσπαθούν να ρίξουν την Τουρκία στα μαλακά, 8 Δεκεβρίου 2020, διαθέσιμο σε:

https://slpress.gr/politiki/poia-krati-meli-prospathoyn-na-rixoyn-tin-toyrkia-sta-malaka/

Πηγή φωτογραφίας: arabnews.com, Erdogan, Merkel to meet amid tensions, protests, 26 Σεπτεμβρίου 2018, διαθέσιμο σε:

https://www.arabnews.com/node/1378041/world